بالا چپ: پدر دماغی بزرگ دارد. بالا راست: مادر ابروهایی پرپشت دارد.
پایین: پسر هم دماغِ بزرگ را به ارث می‌برد و هم ابروهای پرپشت را.
+شاید شما از روی تجربه بدانید، که فرزندان از نظرِ ژنتیکی با والدین خود یا همدیگر یکسان نیستند (البته غیر از دوقلوهای همسان). دلیلِ این اتفاق این است که وقتی جانداران تولیدمثل جنسی انجام می‌دهند، مقداری بُرخوردگیِ ژنتیکی رخ می‌دهد، که باعثِ به وجود آمدنِ ترکیبات ژنتیکیِ جدیدی می‌شود. برای مثال، شما ممکن است ابروهای پر پُشت و دماغی بزرگ داشته باشید، چون مادرتان ژن‌های مربوط به ابروهای پر پُشت و پدرتان ژن‌های مربوط به دماغِ بزرگ را داشت. این ترکیبات می‌توانند خوب، بد یا خنثی باشند. اگر همسر شما شیفتهٔ ترکیبِ ابروهای پرپشت/دماغ بزرگ است، شما خوش‌شانس بوده‌اید و به یک ترکیبِ برنده دست یافته‌اید.
+
بُرخوردگی برای فرگشت مهم است، چون می‌تواند در هر نسل ترکیباتِ ژنتیکی جدیدی ایجاد کند. برای مثال، در یک جمعیتِ خاص، گیاهانی با گل‌های مایل به قرمز و گیاهانی با گل‌های بلندتر و لوله‌ای‌تر ممکن است هر کدام به تنهایی وضع خوبی داشته باشند -ولی اگر سکس و بُرخوردگیِ ژنتیکی گیاهی با هر دو ویژگی (گل‌های قرمزِ لوله‌ای) ایجاد کند، این ترکیب ممکن است گرده‌افشانِ جدیدی (مگس‌مرغ‌ها[^۱]) را جذب کند و مسیر فرگشتیِ آن نسب را تغییر دهد. البته، سکس و بُرخوردگیِ ژنتیکی همچنین می‌توانند بعضی ترکیباتِ ژنتیکیِ «خوب» را از بین ببرند و ترکیباتِ «بد» ایجاد کنند.
پایین: پسر هم دماغِ بزرگ را به ارث می‌برد و هم ابروهای پرپشت را.
diff --git a/content/chapters/209-development.md b/content/chapters/209-development.md index 5df30ae..f05abb8 100644 --- a/content/chapters/209-development.md +++ b/content/chapters/209-development.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: رشد Date: 2020-01-17 -Category: فصل دوم: سازوکارها +Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت Slug: evo101/chapter-2/development Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/development/ Source_title: Development @@ -10,8 +10,7 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura ------ رشد فرایندی است که طیِ آن یک تخمِ لقاح‌یافته، که نخستین مرحلهٔ یک **رویان**[^۱] است، به جانداری بالغ تبدیل می‌شود. طیِ رشد، **ژنوتیپِ**[^۲] یک جاندار به صورتِ **فنوتیپ** بیان می‌شود، و ژن‌ها و عناصر ژنتیکی‌ای را که بیانِ آنها را کنترل می‌کنند در معرضِ عواملِ انتخاب طبیعی قرار می‌دهد. به نظر می‌رسد تنوع ژنتیکی در ژن‌هایی که بر رشد اثر می‌گذارند نقش مهمی در فرگشت ایفا کرده است. -#### توضیح تغییرات فرگشتیِ عمده - +**توضیح تغییرات فرگشتیِ عمده**
تغییرات در ژن‌های کنترل‌کنندهٔ رشد می‌تواند تاثیراتی عمده روی **ریخت‌شناسی**[^۳] جاندار بالغ داشته باشد. از آنجا که این تاثیرات بسیار قابل توجه هستند، دانشمندان گمان می‌کنند که تغییرات در بیانِ ژن‌های مربوط به رشد می‌تواند باعث دگرگونی‌های فرگشتیِ کلان شده باشد. برای مثال، تغییرات رشدی، و همچنین ژن‌های جدید، ممکن است توضیح دهند چگونه برخی پستانداران سُم‌دار تبدیل به ساکنین اقیانوس شدند، چگونه گیاهان آبی وارد خشکی شدند، و چگونه بی‌مهرگانِ کوچک و زره‌دار صاحب بال شدند. {: width="175" height="133" loading="lazy" } @@ -22,11 +21,8 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura فرایندهای رشدی همچنین ممکن است انواعِ فنوتیپ‌هایی را که تنوع ژنتیکی می‌تواند به آنها منجر شود محدود کنند، و از این رو ممکن است مانعِ فرگشتِ برخی ویژگی‌ها در نسب‌هایی خاص شوند. برای مثال، رشد ممکن است به توضیح این که چرا در میان گونه‌های زنده هیچ تتراپادِ واقعاً شش‌انگشتی وجود ندارد کمک کند. -#### کسب اطلاع از تاریخ فرگشتی - -به علاوه، رشد یک جاندار ممکن است حاوی سرنخ‌هایی دربارهٔ تاریخش باشد، سرنخ‌هایی که زیست‌شناسان می‌توانند برای ساختن درخت‌های فرگشتی از آنها استفاده کنند. - -برای مثال، رابطهٔ بین دلارهای شنی[^۴] و گروه غیرمعمولی از توتیاهای دریایی به نام کاسیدولوئیدها[^۵] زمانی یک معما بود. این دو گروه شباهت زیادی به هم دارند و به همین دلیل به نظر می‌رسید خویشاوندِ نزدیک باشند؛ اما دلارهای شنی ساختار آرواره‌ای پیچیده‌ای دارند (به نام فانوس[^۶]) که کاسیدولوئیدها فاقد آن هستند. آیا ممکن است با وجود چنین تفاوت بزرگی واقعاً خویشاوندِ نزدیک باشند؟ معلوم شد پاسخ مثبت است. دانشمندان کشف کردند که رویان‌های در حال رشدِ کاسیدولوئیدها از مرحله‌ای عبور می‌کنند که در آن فانوس دارند؛ این ساختار فقط در مرحلهٔ بلوغ و در طول فرگشت از دست رفته است. دلارهای شنی و کاسیدولوئیدها بیش از آنچه از روی شکلِ بالغشان به نظر می‌رسد با هم اشتراک دارند، و در نهایت روی یک شاخه از درخت خانوادگیِ توتیاهای دریایی قرار می‌گیرند. +**کسب اطلاع از تاریخ فرگشتی**
+به علاوه، رشد یک جاندار ممکن است حاوی سرنخ‌هایی دربارهٔ تاریخش باشد، سرنخ‌هایی که زیست‌شناسان می‌توانند برای ساختن درخت‌های فرگشتی از آنها استفاده کنند. برای مثال، رابطهٔ بین دلارهای شنی[^۴] و گروه غیرمعمولی از توتیاهای دریایی به نام کاسیدولوئیدها[^۵] زمانی یک معما بود. این دو گروه شباهت زیادی به هم دارند و به همین دلیل به نظر می‌رسید خویشاوندِ نزدیک باشند؛ اما دلارهای شنی ساختار آرواره‌ای پیچیده‌ای دارند (به نام فانوس[^۶]) که کاسیدولوئیدها فاقد آن هستند. آیا ممکن است با وجود چنین تفاوت بزرگی واقعاً خویشاوندِ نزدیک باشند؟ معلوم شد پاسخ مثبت است. دانشمندان کشف کردند که رویان‌های در حال رشدِ کاسیدولوئیدها از مرحله‌ای عبور می‌کنند که در آن فانوس دارند؛ این ساختار فقط در مرحلهٔ بلوغ و در طول فرگشت از دست رفته است. دلارهای شنی و کاسیدولوئیدها بیش از آنچه از روی شکلِ بالغشان به نظر می‌رسد با هم اشتراک دارند، و در نهایت روی یک شاخه از درخت خانوادگیِ توتیاهای دریایی قرار می‌گیرند. {: width="3948" height="1759" loading="lazy" }
یک کاسیدولوئید (چپ)، یک دلار شنی (وسط) و نمای نزدیکی از فانوس ارسطو در دلار شنی (راست)، یک ساختار تغذیه‌ایِ درونی در بیشترِ خارپوستان.
*همهٔ عکس‌ها از Camilla Souto.*
diff --git a/content/chapters/210-genetic_drift.md b/content/chapters/210-genetic_drift.md
index c72d901..c4dadef 100644
--- a/content/chapters/210-genetic_drift.md
+++ b/content/chapters/210-genetic_drift.md
@@ -1,6 +1,6 @@
Title: رانش ژن
Date: 2020-01-17
-Category: فصل دوم: سازوکارها
+Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت
Slug: evo101/chapter-2/genetic-drift
Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/genetic-drift/
Source_title: Genetic drift
diff --git a/content/chapters/211-natural_selection.md b/content/chapters/211-natural_selection.md
index 5db9b37..5ae505e 100644
--- a/content/chapters/211-natural_selection.md
+++ b/content/chapters/211-natural_selection.md
@@ -1,6 +1,6 @@
Title: انتخاب طبیعی
Date: 2020-01-17
-Category: فصل دوم: سازوکارها
+Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت
Slug: evo101/chapter-2/natural-selection
Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/natural-selection/
Source_title: Natural Selection
@@ -10,30 +10,22 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura
------
انتخاب طبیعی، در کنار جهش، مهاجرت و رانش ژن، یکی از سازوکارهای بنیادین فرگشت است.
-ایدهٔ مهمِ داروین، فرگشت به واسطهٔ انتخاب طبیعی، نسبتاً ساده است ولی اغلب از آن سوءبرداشت می‌شود. برای فهمِ چگونگیِ عملکرد آن یک جمعیت از سوسک‌ها را در نظر بگیرید.
+ایدهٔ مهمِ داروین، فرگشت به واسطهٔ انتخاب طبیعی، نسبتاً ساده است ولی اغلب از آن سوءبرداشت می‌شود. برای فهمِ چگونگیِ عملکرد آن یک جمعیت از سوسک‌ها را در نظر بگیرید:
-#### ۱. در خصوصیات تنوع وجود دارد
+1. **در خصوصیات تنوع وجود دارد:** برای مثال، بعضی از سوسک‌ها سبز و بعضی قهوه‌ای هستند.
-برای مثال، بعضی از سوسک‌ها سبز و بعضی قهوه‌ای هستند.
+ {: width="200" height="197" loading="lazy" }
-{: width="200" height="197" loading="lazy" }
+2. **تولیدمثل افتراقی رخ می‌دهد:** از آنجایی که محیط زیست نمی‌تواند از جمعیتی نامحدود پشتیبانی کند، همهٔ اعضا این امکان را ندارند که با تمام ظرفیت خود تولیدمثل کنند. در این مثال، سوسک‌های سبز اغلب توسط پرندگان خورده شده و کمتر از سوسک‌های قهوه‌ای امکانِ تولیدمثل می‌یابند.
-#### ۲. تولیدمثل افتراقی رخ می‌دهد
+ {: width="300" height="232" loading="lazy" }
-از آنجایی که محیط زیست نمی‌تواند از جمعیتی نامحدود پشتیبانی کند، همهٔ اعضا این امکان را ندارند که با تمام ظرفیت خود تولیدمثل کنند. در این مثال، سوسک‌های سبز اغلب توسط پرندگان خورده شده و کمتر از سوسک‌های قهوه‌ای امکانِ تولیدمثل می‌یابند.
+3. **وراثت:** سوسک‌هایی که بقا یافته‌اند (که بیشترشان قهوه‌ای هستند) فرزندانی هم‌رنگ خود دارند چون این خصوصیت ریشهٔ ژنتیکی دارد.
-{: width="300" height="232" loading="lazy" }
+ {: width="300" height="232" loading="lazy" }
-#### ۳. وراثت
+4. **نتیجهٔ نهایی:** خصوصیت سودمندتر (رنگ قهوه‌ای) که به سوسک‌ها امکانِ داشتنِ فرزندان بیشتر را می‌داد، در جمعیت رایج‌تر می‌شود. اگر این فرایند ادامه یابد، در نهایت همهٔ اعضای این جمعیت قهوه‌ای خواهند بود.
-سوسک‌هایی که بقا یافته‌اند (که بیشترشان قهوه‌ای هستند) فرزندانی هم‌رنگ خود دارند چون این خصوصیت ریشهٔ ژنتیکی دارد.
-
-{: width="300" height="232" loading="lazy" }
-
-#### ۴. نتیجهٔ نهایی
-
-خصوصیت سودمندتر (رنگ قهوه‌ای) که به سوسک‌ها امکانِ داشتنِ فرزندان بیشتر را می‌داد، در جمعیت رایج‌تر می‌شود. اگر این فرایند ادامه یابد، در نهایت همهٔ اعضای این جمعیت قهوه‌ای خواهند بود.
-
-{: width="300" height="232" loading="lazy" }
+ {: width="300" height="232" loading="lazy" }
اگر تنوع، تولیدمثل افتراقی و وراثت وجود داشته باشد، فرگشت به واسطهٔ انتخاب طبیعی حاصل خواهد شد. به همین سادگی.
\ No newline at end of file
diff --git a/content/chapters/212-natural_selection_at_work.md b/content/chapters/212-natural_selection_at_work.md
index 62c7f52..edd2c29 100644
--- a/content/chapters/212-natural_selection_at_work.md
+++ b/content/chapters/212-natural_selection_at_work.md
@@ -1,6 +1,6 @@
Title: انتخاب طبیعی در عمل
Date: 2020-01-17
-Category: فصل دوم: سازوکارها
+Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت
Slug: evo101/chapter-2/natural-selection-at-work
Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/natural-selection-at-work/
Source_title: Natural selection at work
@@ -21,13 +21,14 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura
{: width="158" height="111" loading="lazy" }
*همهٔ عکس‌ها از Camilla Souto.*
شه‌مارِ (King snakes) غیر سمی به مار مرجانیِ (Coral snakes) سمی شبیه است.
*تصاویر از Neurotoxin.*
-شکل‌گیری رفتار نیز می‌تواند به واسطهٔ انتخاب طبیعی باشد. رفتارهایی مثل مناسک جفت‌گیری پرندگان، رقص زنبورها و استعداد انسان‌ها برای یادگیری زبان هم دارای مؤلفه‌های ژنتیکی هستند و در معرض انتخاب طبیعی. برای مثال، کودنِ[^۱] پاآبیِ نر در حرکت دادن پاهای خود اغراق می‌کند؛ سازگاری‌ای که به او در جذب جفت کمک می‌کند.
-در برخی موارد، می‌توانیم انتخاب طبیعی را به طور مستقیم مشاهده کنیم. داده‌هایی بسیار متقاعدکننده حکایت از این دارد که شکل منقار سهره‌های جزایر گالاپاگوس الگوهای آب‌و‌هوا را دنبال کرده است: بعد از خشکسالی‌ها، جمعیت سهره دارای منقار عمیق‌تر (منظور ارتفاع کف تا روی منقار است) و قوی‌تری است، که به آنها امکان استفاده از دانه‌های سخت‌تر را می‌دهد.
+شکل‌گیری رفتار نیز می‌تواند به واسطهٔ انتخاب طبیعی باشد. رفتارهایی مثل مناسک جفت‌گیری پرندگان، رقص زنبورها و استعداد انسان‌ها برای یادگیری زبان هم دارای مؤلفه‌های ژنتیکی هستند و در معرض انتخاب طبیعی. برای مثال، کودنِ[^۱] پاآبیِ نر در حرکت دادن پاهای خود اغراق می‌کند؛ سازگاری‌ای که به او در جذب جفت کمک می‌کند.
{: width="137" height="175" loading="lazy" }
*تصاویر از Neurotoxin.*
*تصویر کودن پاآبی از Ian Skipworth.*
+در برخی موارد، می‌توانیم انتخاب طبیعی را به طور مستقیم مشاهده کنیم. داده‌هایی بسیار متقاعدکننده حکایت از این دارد که شکل منقار سهره‌های جزایر گالاپاگوس الگوهای آب‌و‌هوا را دنبال کرده است: بعد از خشکسالی‌ها، جمعیت سهره دارای منقار عمیق‌تر (منظور ارتفاع کف تا روی منقار است) و قوی‌تری است، که به آنها امکان استفاده از دانه‌های سخت‌تر را می‌دهد.
+
در موارد دیگر، فعالیت‌های انسانی منجر به تغییر محیط زیست شده که خود باعث فرگشتِ جمعیت‌ها توسط انتخاب طبیعی شده است. نمونه‌ای قابل توجه، بیدِ فلفلی[^۲] است که ممکن است رنگ روشن یا تیره داشته باشد. در دوران انقلاب صنعتی، وقتی آلودگی هوا تنهٔ درختان را تیره کرد، شکل‌های تیره‌رنگ برتری یافتند چون بهتر استتار می‌شدند، و در نتیجه رایج‌تر شدند. بعدها که آلودگی کاهش یافت، شکل‌های روشن‌رنگ دوباره رایج‌تر شدند. انتخاب طبیعی‌ای که با فعالیت انسان آغاز شده باشد اغلب قابل مشاهده و مستندسازی است.
diff --git a/content/chapters/213-what_about_fitness.md b/content/chapters/213-what_about_fitness.md index 98dc364..6f464aa 100644 --- a/content/chapters/213-what_about_fitness.md +++ b/content/chapters/213-what_about_fitness.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: در مورد سازواری Date: 2020-01-17 -Category: فصل دوم: سازوکارها +Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت Slug: evo101/chapter-2/evolutionary-fitness Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/evolutionary-fitness/ Source_title: Evolutionary fitness @@ -15,6 +15,8 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura البته، سازواری یک موضوع نسبی است. سازواریِ یک ژنوتیپ به محیط زیستی که جاندار در آن زندگی می‌کند بستگی دارد. برای مثال، ژنوتیپی که در عصر یخبندان سازوارترین است، احتمالاً پس از پایان این دوره دیگر سازوارترین ژنوتیپ نخواهد بود. +سازواری یک مفهوم سودمند است، چون تمامی نکاتی که در انتخاب طبیعی مهم است (بقا، جفت‌یابی و تولیدمثل) را در کنار هم و در یک ایده جمع کرده است. سازوارترین فرد ضرورتاً قوی‌ترین، سریع‌ترین یا بزرگترین نیست. سازواریِ یک ژنوتیپ دربردارندهٔ تواناییِ بقا، یافتن جفت، تولیدمثل و در نهایت باقی گذاشتن ژن‌های خود در نسل بعدی است. + {: width="178" height="243" loading="lazy" }
نگهداری از فرزند
*عکس از Jeff Abbas © California Academy of Sciences.*
@@ -26,8 +28,6 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura
مراقبت از فرزند (تصویر اول)، زاییدن هزاران فرزند -که بسیاری از آنها بقا نمی‌یابند- (تصویر دوم)، به رخ کشیدنِ پرهای پر زرق و برق که جنس مونث را جذب می‌کند (تصویر سوم)، باری بر سلامتی و بقای والدین هستند؛ اما، این راهبردها سازواری را افزایش می‌دهند، چون به والدین کمک می‌کنند فرزندان بیشتری از آنها در نسل بعد باقی بماند.
-سازواری یک مفهوم سودمند است، چون تمامی نکاتی که در انتخاب طبیعی مهم است (بقا، جفت‌یابی و تولیدمثل) را در کنار هم و در یک ایده جمع کرده است. سازوارترین فرد ضرورتاً قوی‌ترین، سریع‌ترین یا بزرگترین نیست. سازواریِ یک ژنوتیپ دربردارندهٔ تواناییِ بقا، یافتن جفت، تولیدمثل و در نهایت باقی گذاشتن ژن‌های خود در نسل بعدی است.
-
ممکن است اینگونه تصور شود که انتخاب طبیعی به طور اختصاصی بر توانایی بقا عمل می‌کند -ولی، همانطور که مفهوم سازواری نشان می‌دهد، این تنها نیمی از مساله است. وقتی انتخاب طبیعی بر جفت‌یابی و رفتار تناسلی[^۲] عمل می‌کند زیست‌شناسان آن را «انتخاب جنسی[^۳]» می‌نامند.
*عکس از Jeff Abbas © California Academy of Sciences.*
diff --git a/content/chapters/214-sexual_selection.md b/content/chapters/214-sexual_selection.md index 3708f8d..5238236 100644 --- a/content/chapters/214-sexual_selection.md +++ b/content/chapters/214-sexual_selection.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: انتخاب جنسی Date: 2020-01-17 -Category: فصل دوم: سازوکارها +Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت Slug: evo101/chapter-2/sexual-selection Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/sexual-selection/ Source_title: Sexual selection @@ -12,6 +12,7 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura
بالا چپ: طاووس. بالا راست: فُک‌های فیلی. پایین چپ: عنکبوت‌های پشت قرمز، ماده (♀) و نر (♂). پایین راست: جیرجیرک مورمون؛ پیکان «بستهٔ اسپرم» را نشان می‌دهد.
*تصویر طاووس از Rock Maple Farm؛ تصویر فُک‌های فیلی از Craig’s Homepage؛ تصویر جیرجیرک مورمون از Grasshoppers of Wyoming and the West؛ تصویر عنکبوت‌های پشت قرمز از Andrew Mason، دانشگاه تورنتو اسکاربرو.*
انتخاب جنسی یک «حالت ویژه» از انتخاب طبیعی است. انتخاب جنسی بر قابلیت جاندار برای «به‌دست آوردن» یک جفت (اغلب با هر وسیلهٔ ممکن!) یا «انجام مقاربت جنسی موفقیت‌آمیز» با آن عمل می‌کند.
+
انتخاب جنسی سازگاری‌های افراطیِ بسیاری را شکل داده که به جانداران در یافتن جفت کمک می‌کنند: طاووس‌ها (بالا چپ) از دُم پرزرق‌وبرقِ خود نگهداری می‌کنند، فُک‌های فیلی[^۱] (بالا راست) بر سر قلمرو مبارزه می‌کنند، مگس‌های میوه رقص‌های خاصی را اجرا می‌کنند، و بعضی از گونه‌ها پیشکش‌های وسوسه‌کننده‌ای ارائه می‌دهند. به هر حال، کدام جیرجیرک مورمون[^۲] ماده (پایین راست) می‌تواند در مقابل یک بستهٔ اسپرمِ جذاب مقاومت کند؟ از همه اینها افراطی‌تر، عنکبوت پشت قرمز[^۳] نر (پایین چپ)، به معنی واقعی کلمه خود را به کام مرگ می‌افکند تا با موفقیت جفت‌گیری کند.
انتخاب جنسی حتی به اندازه‌ای قدرتمند است که می‌تواند ویژگی‌هایی ایجاد کند که برای بقای جاندار مضر است. برای مثال، این احتمال وجود دارد که پرهای دم یا باله‌های عجیب و رنگارنگ، همانطور که باعث جذب افراد علاقه‌مند از جنس مخالف می‌شوند، باعث جذب شکارگران هم بشوند.
@@ -37,11 +38,9 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura
چند توضیح وجود دارد که می‌تواند به فرگشتِ رفتارِ جفت‌گیریِ پرخطرِ نرها منجر شود:
-**۱) مواد مغذی‌ای که از خوردنِ نر به دست می‌آید به تخم‌ها/فرزندان منتقل می‌شود.** در این سناریو، انتخاب جنسی نرهایی را برمی‌گزیند که خود را به عنوان غذا عرضه می‌کنند، چون آن نرها تخم‌های بیشتر یا شاید قوی‌تری از خود به جا می‌گذارند که احتمال بیشتری دارد به بچه‌عنکبوت‌های زنده تبدیل شوند.
-
-**۲) خوردنِ جفت احتمالِ اینکه ماده دوباره با نرِ دیگری جفت‌گیری کند را کاهش می‌دهد.** در این سناریو، انتخاب جنسی رفتارِ پرخطر را برمی‌گزیند، چون نرهایی که اجازه می‌دهند خورده شوند از جفت‌گیری‌های بعدی جلوگیری می‌کنند و در نتیجه پدرِ بخش بیشتری از فرزندانِ ماده خواهند بود.
-
-**۳) نرهایی که خورده می‌شوند مدت طولانی‌تری جفت‌گیری می‌کنند و در نتیجه تخم‌های بیشتری از ماده را بارور می‌کنند.** شاید خوردنِ جفت زمان‌بر باشد، یا شاید ماده‌ها صرفاً به جفت‌هایی که شکمشان را عرضه می‌کنند اجازه می‌دهند مدت بیشتری جفت‌گیری کنند. در هر دو حالت، اگر این رفتارِ پرخطر به نر اجازه دهد پدرِ فرزندانِ بیشتری از ماده باشد تا نرهایی که خود را به عنوان خوراک عرضه نمی‌کنند، فرگشت آن را برمی‌گزیند.
+1. **مواد مغذی‌ای که از خوردنِ نر به دست می‌آید به تخم‌ها/فرزندان منتقل می‌شود.** در این سناریو، انتخاب جنسی نرهایی را برمی‌گزیند که خود را به عنوان غذا عرضه می‌کنند، چون آن نرها تخم‌های بیشتر یا شاید قوی‌تری از خود به جا می‌گذارند که احتمال بیشتری دارد به بچه‌عنکبوت‌های زنده تبدیل شوند.
+2. **خوردنِ جفت احتمالِ اینکه ماده دوباره با نرِ دیگری جفت‌گیری کند را کاهش می‌دهد.** در این سناریو، انتخاب جنسی رفتارِ پرخطر را برمی‌گزیند، چون نرهایی که اجازه می‌دهند خورده شوند از جفت‌گیری‌های بعدی جلوگیری می‌کنند و در نتیجه پدرِ بخش بیشتری از فرزندانِ ماده خواهند بود.
+3. **نرهایی که خورده می‌شوند مدت طولانی‌تری جفت‌گیری می‌کنند و در نتیجه تخم‌های بیشتری از ماده را بارور می‌کنند.** شاید خوردنِ جفت زمان‌بر باشد، یا شاید ماده‌ها صرفاً به جفت‌هایی که شکمشان را عرضه می‌کنند اجازه می‌دهند مدت بیشتری جفت‌گیری کنند. در هر دو حالت، اگر این رفتارِ پرخطر به نر اجازه دهد پدرِ فرزندانِ بیشتری از ماده باشد تا نرهایی که خود را به عنوان خوراک عرضه نمی‌کنند، فرگشت آن را برمی‌گزیند.
مِیدیان مشاهداتی انجام داد و آزمایش‌هایی ترتیب داد تا هر یک از این فرضیه‌ها را بیازماید.
diff --git a/content/chapters/215-why_is_sexual_selection_so_powerful.md b/content/chapters/215-why_is_sexual_selection_so_powerful.md
index 5099022..d118ba1 100644
--- a/content/chapters/215-why_is_sexual_selection_so_powerful.md
+++ b/content/chapters/215-why_is_sexual_selection_so_powerful.md
@@ -1,6 +1,6 @@
Title: چرا انتخاب جنسی اینقدر قدرتمند است؟
Date: 2026-09-25
-Category: فصل دوم: سازوکارها
+Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت
Slug: evo101/chapter-2/why-is-sexual-selection-so-powerful
Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/why-is-sexual-selection-so-powerful/
Source_title: Why is sexual selection so powerful?
@@ -13,16 +13,12 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura
{: width="3305" height="2072" loading="lazy" }
*تصویر طاووس از Rock Maple Farm؛ تصویر فُک‌های فیلی از Craig’s Homepage؛ تصویر جیرجیرک مورمون از Grasshoppers of Wyoming and the West؛ تصویر عنکبوت‌های پشت قرمز از Andrew Mason، دانشگاه تورنتو اسکاربرو.*
ردیف بالا: مرغ مقلد[^۱] ۱ فرزندی ندارد و عمری طولانی می‌کند... ولی هیچ ژنی در نسل بعد به جا نمی‌گذارد. ردیف پایین: مرغ مقلد ۲ جفتی پیدا می‌کند و صاحب فرزند می‌شود؛ مرغ مقلد ۲ می‌میرد، ولی فرزندانش تولیدمثل می‌کنند؛ مرغ مقلد ۲ ژن‌های بسیاری در نسل بعد به جا می‌گذارد.
-#### انتخاب یک مسیر دوطرفه است
-
+**انتخاب یک مسیر دوطرفه است**انتخاب جنسی اغلب در دو جهت کار می‌کند، اگرچه در بعضی موارد شاهد «برعکس شدن نقش جنسی» هستیم: -#### رقابت نر - +- **رقابت نر**
نرها بر سر دسترسی به ماده‌ها، مدت زمان جفت‌گیری با ماده‌ها و حتی این که اسپرم چه کسی تخمک‌ها را بارور کند رقابت می‌کنند. برای مثال، سنجاقک سوزنیِ[^۲] نر هنگام جفت‌گیری اسپرم رقیب را از مجرای تناسلی ماده می‌زداید. - -#### انتخاب ماده - +- **انتخاب ماده**
ماده‌ها انتخاب می‌کنند با کدام نرها جفت‌گیری کنند، برای چه مدتی جفت‌گیری کنند و حتی اینکه اسپرم چه کسی تخمک‌هایشان را بارور کند. بعضی ماده‌ها می‌توانند اسپرم یک جفتِ نامطلوب را دفع کنند.
diff --git a/content/chapters/216-artificial_selection.md b/content/chapters/216-artificial_selection.md index 1e3e6c7..4e4130d 100644 --- a/content/chapters/216-artificial_selection.md +++ b/content/chapters/216-artificial_selection.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: انتخاب مصنوعی Date: 2020-01-17 -Category: فصل دوم: سازوکارها +Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت Slug: evo101/chapter-2/artificial-selection Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/artificial-selection/ Source_title: Artificial selection diff --git a/content/chapters/217-adaptation.md b/content/chapters/217-adaptation.md index 29eb18e..baf26bf 100644 --- a/content/chapters/217-adaptation.md +++ b/content/chapters/217-adaptation.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: سازگاری Date: 2020-01-17 -Category: فصل دوم: سازوکارها +Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت Slug: evo101/chapter-2/adaptation Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/adaptation/ Source_title: Adaptation diff --git a/content/chapters/218-misconceptions_about_natural_selection.md b/content/chapters/218-misconceptions_about_natural_selection.md index 09b1140..ce61ac9 100644 --- a/content/chapters/218-misconceptions_about_natural_selection.md +++ b/content/chapters/218-misconceptions_about_natural_selection.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: تصورات غلط در مورد انتخاب طبیعی Date: 2020-01-17 -Category: فصل دوم: سازوکارها +Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت Slug: evo101/chapter-2/misconceptions-about-natural-selection Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/misconceptions-about-natural-selection/ Source_title: Misconceptions about natural selection diff --git a/content/chapters/219-coevolution.md b/content/chapters/219-coevolution.md index 44a6f5d..1b49dcb 100644 --- a/content/chapters/219-coevolution.md +++ b/content/chapters/219-coevolution.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: هم‌فرگشتی Date: 2020-01-17 -Category: فصل دوم: سازوکارها +Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت Slug: evo101/chapter-2/coevolution Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/coevolution/ Source_title: Coevolution diff --git a/content/chapters/220-a_case_study_of_coevolution.md b/content/chapters/220-a_case_study_of_coevolution.md index 5d074fa..1b48b8a 100644 --- a/content/chapters/220-a_case_study_of_coevolution.md +++ b/content/chapters/220-a_case_study_of_coevolution.md @@ -1,6 +1,6 @@ -Title: یک مطالعهٔ موردی در هم‌فرگشتی +Title: یک مطالعهٔ موردی در هم‌فرگشتی: سنجاب‌ها، پرندگان و میوه‌های کاج مورد علاقه‌شان Date: 2020-01-17 -Category: فصل دوم: سازوکارها +Category: سازوکارها: فرایندهای فرگشت Slug: evo101/chapter-2/a-case-study-of-coevolution-squirrels-birds-and-the-pinecones-they-love Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/mechanisms-the-processes-of-evolution/a-case-study-of-coevolution-squirrels-birds-and-the-pinecones-they-love/ Source_title: A case study of coevolution: squirrels, birds, and the pinecones they love @@ -8,38 +8,30 @@ Author: mortezagk Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natural selection, انتخاب طبیعی, علم, دانش, تکامل, فرگشت, تطور, فرگشت ۱۰۱, فرگشت۱۰۱, زیست, زیست‌شناسی ------ -### سنجاب‌ها، پرندگان و میوه‌های کاج مورد علاقه‌شان - {: width="300" height="225" loading="lazy" }
سنجاب قرمز
*عکس از P. Holroyd*
+در بیشتر مناطق رشته کوه راکی، سنجاب‌های قرمز[^۱] شکارچیِ مهمِ دانهٔ کاج‌های Lodgepole هستند. آنها میوهٔ کاج را از درختان چیده و برای زمستان ذخیره می‌کنند. اگرچه، درختان کاج هم بی‌دفاع نیستند: سنجاب‌ها با میوه‌های کاجی که پهن و سنگین هستند ولی تعداد کمتری دانه دارند به مشکل بر می‌خورند. پرنده‌های نوک‌ضربدری[^۲] هم در این مناطق زندگی می‌کنند و از دانه‌های کاج تغذیه می‌کنند، ولی سنجاب‌ها زودتر به دانه‌ها می‌رسند، در نتیجه پرنده‌ها به اندازهٔ آنها دانه به‌دست نمی‌آورند.
+
{: width="300" height="200" loading="lazy" }
*عکس از P. Holroyd*
پرندهٔ نوک‌ضربدری
*عکس از Noah Strycker، CC BY-NC 4.0*
-{: width="225" height="300" loading="lazy" }
-*عکس از Noah Strycker، CC BY-NC 4.0*
کاج Lodgepole
*عکس از kendalloei، CC BY-NC 4.0*
-
-در بیشتر مناطق رشته کوه راکی، سنجاب‌های قرمز[^۱] شکارچیِ مهمِ دانهٔ کاج‌های Lodgepole هستند. آنها میوهٔ کاج را از درختان چیده و برای زمستان ذخیره می‌کنند. اگرچه، درختان کاج هم بی‌دفاع نیستند: سنجاب‌ها با میوه‌های کاجی که پهن و سنگین هستند ولی تعداد کمتری دانه دارند به مشکل بر می‌خورند. پرنده‌های نوک‌ضربدری[^۲] هم در این مناطق زندگی می‌کنند و از دانه‌های کاج تغذیه می‌کنند، ولی سنجاب‌ها زودتر به دانه‌ها می‌رسند، در نتیجه پرنده‌ها به اندازهٔ آنها دانه به‌دست نمی‌آورند.
-
اگرچه، در تعداد کمی از مناطق ایزوله هیچ سنجاب قرمزی وجود ندارد، و نوک‌ضربدری‌ها مهمترین شکارچیان دانهٔ کاج‌های Lodgepole هستند. باز هم، درختان بی‌دفاع نیستند: نوک‌ضربدری‌ها با مخروط‌هایی که فلس‌های بزرگ و پر پشت دارند به مشکل بیشتری برمی‌خورند. ولی پرنده‌ها یک روش ضدحمله هم دارند: نوک‌ضربدری‌هایی که منقار عمیق‌تر (اندازه‌ی کف تا سقف منقار)، کوتاه‌تر و کم انحنا‌تری دارند بهتر می‌توانند دانه‌ها را از مخروط‌های زمخت خارج کنند.
-روابط بوم‌شناختیِ نزدیک (مثل رابطهٔ شکارچی/شکار که در بالا توصیف شد) زمینه را برای وقوع هم‌فرگشتی فراهم می‌کنند. ولی آیا در این مورد واقعاً هم‌فرگشتی رخ داده است؟ برای فهمیدن این موضوع، به شواهدی نیاز داریم که نشان دهند طعمه (درختان) در واکنش به شکارچی (سنجاب‌ها یا پرنده‌ها) و شکارچی در واکنش به طعمه فرگشت یافته است.
+{: width="225" height="300" loading="lazy" }
+*عکس از kendalloei، CC BY-NC 4.0*
کاج Lodgepole
*عکس از kendalloei، CC BY-NC 4.0*
-پژوهشگران **کریگ بنکمن**[^۳]، **ویلیام هالیمون**[^۴] و **جولی اسمیث**[^۵] بر آن شدند ببینند آیا مشاهداتشان فرضیهٔ هم‌فرگشتی را تایید می‌کند یا نه.
+روابط بوم‌شناختیِ نزدیک (مثل رابطهٔ شکارچی/شکار که در بالا توصیف شد) زمینه را برای وقوع هم‌فرگشتی فراهم می‌کنند. ولی آیا در این مورد واقعاً هم‌فرگشتی رخ داده است؟ برای فهمیدن این موضوع، به شواهدی نیاز داریم که نشان دهند طعمه (درختان) در واکنش به شکارچی (سنجاب‌ها یا پرنده‌ها) و شکارچی در واکنش به طعمه فرگشت یافته است. پژوهشگران **کریگ بنکمن**[^۳]، **ویلیام هالیمون**[^۴] و **جولی اسمیث**[^۵] بر آن شدند ببینند آیا مشاهداتشان فرضیهٔ هم‌فرگشتی را تایید می‌کند یا نه.
دانشمندان استدلال کردند که اگر هم‌فرگشتی رخ داده باشد، باید موارد زیر را مشاهده کنند:
-#### ۱. میوه‌های کاج باید تفاوت‌های جغرافیایی داشته باشند.
-
-اگر درخت‌ها در واکنش به شکارچیانِ دانه فرگشت یافته باشند، تفاوت‌های جغرافیایی باید در میوه‌های کاج قابل مشاهده باشد: جایی که سنجاب‌ها شکارچی اصلی دانه هستند، درخت‌ها باید دفاع قوی‌تری در مقابل شکارگریِ سنجاب‌ها داشته باشند؛ و در جایی که پرنده‌ها شکارچی اصلی دانه‌ها هستند، درخت‌ها باید دفاع قوی‌تری در مقابل شکارگریِ پرنده‌ها داشته باشند.
-
-این انتظار درست از کار درآمد. جایی که سنجاب‌ها حضور دارند، میوه‌های کاج سنگین‌تر هستند و دانه‌های کمتری دارند، ولی فلس‌های کم‌پشتی دارند (مثل تصویر چپ). جایی که فقط نوک‌ضربدری‌ها حضور دارند، میوه‌های کاج سبک‌تر هستند و دانه‌های بیشتری دارند، ولی فلس‌های پرپشتی دارند (مثل تصویر راست).
+- **میوه‌های کاج باید تفاوت‌های جغرافیایی داشته باشند.***عکس از kendalloei، CC BY-NC 4.0*
+اگر درخت‌ها در واکنش به شکارچیانِ دانه فرگشت یافته باشند، تفاوت‌های جغرافیایی باید در میوه‌های کاج قابل مشاهده باشد: جایی که سنجاب‌ها شکارچی اصلی دانه هستند، درخت‌ها باید دفاع قوی‌تری در مقابل شکارگریِ سنجاب‌ها داشته باشند؛ و در جایی که پرنده‌ها شکارچی اصلی دانه‌ها هستند، درخت‌ها باید دفاع قوی‌تری در مقابل شکارگریِ پرنده‌ها داشته باشند. این انتظار درست از کار درآمد. جایی که سنجاب‌ها حضور دارند، میوه‌های کاج سنگین‌تر هستند و دانه‌های کمتری دارند، ولی فلس‌های کم‌پشتی دارند (مثل تصویر چپ). جایی که فقط نوک‌ضربدری‌ها حضور دارند، میوه‌های کاج سبک‌تر هستند و دانه‌های بیشتری دارند، ولی فلس‌های پرپشتی دارند (مثل تصویر راست). {: width="363" height="246" loading="lazy" }
میوهٔ کاج Lodgepole (چپ) که برای دفاع در برابر سنجاب‌ها سازگار شده است، و خوردنش برای نوک‌ضربدری‌ها آسان‌تر است. میوهٔ کاج Lodgepole (راست) که برای دفاع در برابر نوک‌ضربدری‌ها سازگار شده است، و خوردنش برای سنجاب‌ها آسان‌تر است.
*تصویر از Ed Jensen، دانشگاه ایالتی اورگن.*
-#### ۲. تفاوت‌های جغرافیایی در شکارچیان باید با تفاوت‌های طعمه تطابق داشته باشد.
-
+- **تفاوت‌های جغرافیایی در شکارچیان باید با تفاوت‌های طعمه تطابق داشته باشد.***تصویر از Ed Jensen، دانشگاه ایالتی اورگن.*
اگر نوک‌ضربدری‌ها در واکنش به درختان کاج فرگشت یافته باشند، باید تفاوت‌های جغرافیایی را در پرنده‌ها ببینیم: جایی که میوه‌های کاج فلس‌های پرپشتی دارند، پرنده‌ها باید منقارهای عمیق‌تر و کم انحنا‌تری داشته باشند (تصویر چپ) -در مقایسه با جاهایی که میوه‌های کاج فلس‌های کم‌پشتی دارند (تصویر راست). چنین منقارهایی برای بیرون کشیدنِ دانه از مخروط‌های زمخت بهتر هستند. این انتظار هم درست از آب در آمد. {: width="175" height="123" loading="lazy" } diff --git a/content/chapters/300-microevolusion.md b/content/chapters/300-microevolusion.md index aeb1981..9ebb730 100644 --- a/content/chapters/300-microevolusion.md +++ b/content/chapters/300-microevolusion.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: فرگشت خُرد Date: 2020-01-17 -Category: فصل سوم: فرگشت خُرد +Category: فرگشت خُرد Slug: evo101/chapter-3 Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/microevolution/ Source_title: Microevolution diff --git a/content/chapters/301-defining_microevolution.md b/content/chapters/301-defining_microevolution.md index 5b0864e..da83c7c 100644 --- a/content/chapters/301-defining_microevolution.md +++ b/content/chapters/301-defining_microevolution.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: تعریف فرگشت خُرد Date: 2020-01-17 -Category: فصل سوم: فرگشت خُرد +Category: فرگشت خُرد Slug: evo101/chapter-3/defining-microevolution Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/microevolution/defining-microevolution/ Source_title: Defining microevolution @@ -13,15 +13,14 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura اگر می‌توانستید یکی از شاخه‌های درخت حیات را بزرگنمایی کنید -برای مثال، حشرات- یک فیلوژنی دیگر می‌دیدید که نسب‌های همهٔ حشرات مختلف را به هم پیوند می‌دهد. اگر به بزرگنمایی ادامه دهید و شاخهٔ مربوط به سوسک‌ها را انتخاب کنید، به یک فیلوژنی می‌رسید که گونه‌های مختلف سوسک را به هم پیوند می‌دهد. می‌توانید آنقدر به بزرگنمایی ادامه دهید که به روابط بین جمعیت‌های مختلف سوسک‌ها برسید. {: width="911" height="291" loading="lazy" } -
از چپ به راست: درخت حیات، حشرات، سوسک‌ها، گونهٔ X.
ولی چطور متوجه می‌شویم که به سطح جمعیت‌ها رسیده‌ایم؟
### تعریف جمعیت
+در حوزهٔ حیوانات، تصمیم‌گیری در مورد اینکه چه چیزی یک جمعیت است نسبتاً ساده است: گروهی از جانداران که با هم آمیزش دارند (به عبارتی، خزانهٔ ژنی آنها مشترک است). پس برای گونهٔ سوسکِ مورد بحث ما، جمعیت ممکن است گروهی از سوسک‌ها باشد که همه روی قلهٔ کوهی خاص زندگی می‌کنند و جفت‌های بالقوه‌ای برای یکدیگر هستند.
+
{: width="325" height="175" loading="lazy" }
امکانِ آمیزش در طبیعت مرزهای یک جمعیت را مشخص می‌کند.
*تصویر از Northern Prairie Wildlife Research Center، USGS.*
-در حوزهٔ حیوانات، تصمیم‌گیری در مورد اینکه چه چیزی یک جمعیت است نسبتاً ساده است: گروهی از جانداران که با هم آمیزش دارند (به عبارتی، خزانهٔ ژنی آنها مشترک است). پس برای گونهٔ سوسکِ مورد بحث ما، جمعیت ممکن است گروهی از سوسک‌ها باشد که همه روی قلهٔ کوهی خاص زندگی می‌کنند و جفت‌های بالقوه‌ای برای یکدیگر هستند.
-
زیست‌شناسانی که در این سطح دربارهٔ فرگشت پژوهش می‌کنند، فرگشت را به عنوان تغییر در فراوانی ژن در یک جمعیت تعریف می‌کنند.
\ No newline at end of file
diff --git a/content/chapters/302-detecting_microevolutionary_change.md b/content/chapters/302-detecting_microevolutionary_change.md
index 5787d72..ecbb9d9 100644
--- a/content/chapters/302-detecting_microevolutionary_change.md
+++ b/content/chapters/302-detecting_microevolutionary_change.md
@@ -1,6 +1,6 @@
Title: شناسایی تغییر فرگشتی خرد
Date: 2020-01-17
-Category: فصل سوم: فرگشت خُرد
+Category: فرگشت خُرد
Slug: evo101/chapter-3/detecting-microevolutionary-change
Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/microevolution/detecting-microevolutionary-change/
Source_title: Detecting microevolutionary change
@@ -13,7 +13,7 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura
تصور کنید امسال بالای کوه می‌روید، از سوسک‌ها نمونه‌برداری می‌کنید، و تعیین می‌کنید که ۸۰٪ از ژن‌های موجود در جمعیت مربوط به رنگ سبز و ۲۰٪ مربوط به رنگ قهوه‌ای است. سال بعد برمی‌گردید، فرایند را تکرار می‌کنید، و یک نسبت جدید می‌یابید: ۶۰٪ ژن سبز، نسبت به ۴۰٪ ژن قهوه‌ای.
{: width="388" height="208" loading="lazy" }
-*تصویر از Northern Prairie Wildlife Research Center، USGS.*
چپ: ۸۰٪ ژن سبز، ۲۰٪ ژن قهوه‌ای. پیکان: پس از ۱ سال. راست: ۶۰٪ ژن سبز، ۴۰٪ ژن قهوه‌ای.
پایین، راهنما: ژنِ رنگ قهوه‌ای؛ ژنِ رنگ سبز.
+پایین، راهنما: ژنِ رنگ قهوه‌ای؛ ژنِ رنگ سبز.
چپ: ۸۰٪ ژن سبز، ۲۰٪ ژن قهوه‌ای.
پیکان: پس از ۱ سال.
راست: ۶۰٪ ژن سبز، ۴۰٪ ژن قهوه‌ای.
پایین، راهنما: ژنِ رنگ قهوه‌ای؛ ژنِ رنگ سبز.
شما یک الگوی فرگشت خُرد را شناسایی کرده‌اید: یک تغییر در فراوانی ژن. تغییر در فراوانی ژن در طول زمان به این معناست که جمعیت فرگشت یافته است.
diff --git a/content/chapters/303-mechanisms_of_microevolution.md b/content/chapters/303-mechanisms_of_microevolution.md
index ac49bdb..32b042b 100644
--- a/content/chapters/303-mechanisms_of_microevolution.md
+++ b/content/chapters/303-mechanisms_of_microevolution.md
@@ -1,6 +1,6 @@
Title: سازوکارهای فرگشت خُرد
Date: 2020-01-17
-Category: فصل سوم: فرگشت خُرد
+Category: فرگشت خُرد
Slug: evo101/chapter-3/mechanisms-of-microevolution
Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/microevolution/mechanisms-of-microevolution/
Source_title: Mechanisms of microevolution
@@ -12,26 +12,22 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura
تصور کنید شما افزایشی در فراوانی ژن‌های مربوط به رنگ قهوه‌ای و کاهشی در فراوانی ژن‌های مربوط به رنگ سبز در یک جمعیت از سوسک‌ها را مشاهده می‌کنید. هر ترکیبی از سازوکارهای فرگشت خُرد می‌تواند مسئول این الگو باشد، و بخشی از کار دانشمندان این است که کشف کنند کدام‌یک از فرایندها باعث این تغییر شده است:
-#### جهش
-
+**جهش**پیکان: پس از ۱ سال.
راست: ۶۰٪ ژن سبز، ۴۰٪ ژن قهوه‌ای.
پایین، راهنما: ژنِ رنگ قهوه‌ای؛ ژنِ رنگ سبز.
بعضی از «ژن‌های سبز» به صورت تصادفی به «ژن‌های قهوه‌ای» جهش یافتند (اگرچه از آنجایی که رخ دادن هر جهش نادر است، این فرایند «به تنهایی» نمی‌تواند تغییری بزرگ در فراوانی آلل طی یک نسل را شرح دهد). {: width="300" height="295" loading="lazy" } -#### مهاجرت (یا جریان ژن) - +**مهاجرت (یا جریان ژن)**
بعضی سوسک‌های حامل ژن‌های قهوه‌ای از جمعیتی دیگر به جمعیت فعلی مهاجرت کردند، یا بعضی از سوسک‌ها که حامل ژن‌های سبز هستند از جمعیت فعلی مهاجرت کردند. {: width="1024" height="791" loading="lazy" } -#### رانش ژن - +**رانش ژن**
وقتی سوسک‌ها تولیدمثل کردند، صرفاً به دلیل تصادف، تعداد ژن‌های قهوه‌ای که به نسل بعد انتقال یافت بیشتر از ژن‌های سبز بود. {: width="1024" height="791" loading="lazy" } -#### انتخاب طبیعی - +**انتخاب طبیعی**
سوسک‌هایی که ژن‌های قهوه‌ای دارند از شکار شدن گریخته و بقا می‌یابند، و می‌توانند بیشتر از سوسک‌هایی که ژن‌های سبز دارند تولیدمثل کنند، در نتیجه مقدار بیشتری ژن قهوه‌ای به نسل بعد انتقال می‌یابد. {: width="1024" height="791" loading="lazy" } \ No newline at end of file diff --git a/content/chapters/400-speciation.md b/content/chapters/400-speciation.md index 82f2d9a..0064311 100644 --- a/content/chapters/400-speciation.md +++ b/content/chapters/400-speciation.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: گونه‌زایی Date: 2020-01-17 -Category: فصل چهارم: گونه‌زایی +Category: گونه‌زایی Slug: evo101/chapter-4 Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/speciation/ Source_title: Speciation @@ -10,7 +10,7 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura ------ گونه چیست و گونه‌های جدید چگونه فرگشت می‌یابند؟ -در این فصل می‌توانید با روش‌های مختلفی که یک گونه تعریف می‌شود آشنا شوید، و دربارهٔ فرایندهای متنوعی که منجر به گونه‌زایی می‌شود بیاموزید. این فصل همچنین به گونه‌زایی موازی (وقتی دو نسب به صورت هماهنگ دچار انشقاق می‌شوند) و حالت‌هایی از گونه‌زایی که مختص گیاهان است می‌پردازد. +اینجا می‌توانید با روش‌های مختلفی که یک گونه تعریف می‌شود آشنا شوید، و دربارهٔ فرایندهای متنوعی که منجر به گونه‌زایی می‌شود بیاموزید. این بخش همچنین به گونه‌زایی موازی (وقتی دو نسب به صورت هماهنگ دچار انشقاق می‌شوند) و حالت‌هایی از گونه‌زایی که مختص گیاهان است می‌پردازد. بیایید با چگونگی تعریف یک گونه شروع کنیم. diff --git a/content/chapters/401-defining_a_species.md b/content/chapters/401-defining_a_species.md index 12697df..8123dd4 100644 --- a/content/chapters/401-defining_a_species.md +++ b/content/chapters/401-defining_a_species.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: تعریف گونه Date: 2020-01-17 -Category: فصل چهارم: گونه‌زایی +Category: گونه‌زایی Slug: evo101/chapter-4/defining-a-species Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/speciation/defining-a-species/ Source_title: Defining a species diff --git a/content/chapters/402-defining_speciation.md b/content/chapters/402-defining_speciation.md index df972e8..69a3cfd 100644 --- a/content/chapters/402-defining_speciation.md +++ b/content/chapters/402-defining_speciation.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: تعریف گونه‌زایی Date: 2020-01-17 -Category: فصل چهارم: گونه‌زایی +Category: گونه‌زایی Slug: evo101/chapter-4/defining-speciation Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/speciation/defining-speciation/ Source_title: Defining speciation @@ -15,29 +15,21 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura نقاط انشعاب روی این فیلوژنیِ نیمه‌کامل از Drosophila نشان‌دهندهٔ رویدادهای گونه‌زایی در گذشتهٔ دور هستند. اینجا سناریویی داریم که نمونه‌ای از چگونگی رخ دادن گونه‌زایی را نشان می‌دهد: -#### صحنه +- **صحنه:** جمعیتی از مگس‌های میوهٔ وحشی روی چند خوشه موزِ در حال پوسیدن به کار خود مشغولند، و با سرخوشی در حال تخم‌گذاری در آنها هستند. -جمعیتی از مگس‌های میوهٔ وحشی روی چند خوشه موزِ در حال پوسیدن به کار خود مشغولند، و با سرخوشی در حال تخم‌گذاری در آنها هستند. + {: width="1024" height="437" loading="lazy" } -{: width="1024" height="437" loading="lazy" } +- **فاجعه رخ می‌دهد:** طوفانی موزها و مگس‌های میوهٔ نابالغ داخلشان را با خود برده و به دریا می‌اندازد. خوشهٔ موز در نهایت به جزیره‌ای در نزدیکی سرزمین اصلی می‌رسد. مگس‌های میوه بالغ شده و از پرورشگاه لزجِ خود بیرون می‌آیند و پا به جزیرهٔ متروک می‌گذارند. این دو بخش از جمعیت (سرزمین اصلی و جزیره) حالا آنقدر دور هستند که جریان ژن قادر به متصل کردن آنها نیست. در این مقطع، هنوز گونه‌زایی رخ نداده است (هر مگس میوه‌ای که به سرزمین اصلی بازگردد می‌تواند با مگس‌های آنجا جفت‌گیری کرده و فرزندانی سالم به دنیا آورد). -#### فاجعه رخ می‌دهد + {: width="1024" height="449" loading="lazy" } -طوفانی موزها و مگس‌های میوهٔ نابالغ داخلشان را با خود برده و به دریا می‌اندازد. خوشهٔ موز در نهایت به جزیره‌ای در نزدیکی سرزمین اصلی می‌رسد. مگس‌های میوه بالغ شده و از پرورشگاه لزجِ خود بیرون می‌آیند و پا به جزیرهٔ متروک می‌گذارند. این دو بخش از جمعیت (سرزمین اصلی و جزیره) حالا آنقدر دور هستند که جریان ژن قادر به متصل کردن آنها نیست. در این مقطع، هنوز گونه‌زایی رخ نداده است (هر مگس میوه‌ای که به سرزمین اصلی بازگردد می‌تواند با مگس‌های آنجا جفت‌گیری کرده و فرزندانی سالم به دنیا آورد). +- **جمعیت‌ها واگرا می‌شوند:** شرایط بوم‌شناختی در جزیره کمی متفاوت است، و جمعیتِ جزیره تحت فشارهای انتخاب و وقایع تصادفیِ متفاوتی نسبت به جمعیت اصلی فرگشت می‌یابد. ریخت‌شناسی، ترجیحات غذایی، شیوه‌های ابراز علاقه[^۱] طی چندین نسل انتخاب طبیعی تغییر می‌کند. -{: width="1024" height="449" loading="lazy" } + {: width="1024" height="449" loading="lazy" } -#### جمعیت‌ها واگرا می‌شوند +- **و ملاقات دوباره:** وقتی طوفانی دیگر مگس‌های جزیره را به سرزمین اصلی بازگرداند، و چون شیوه‌های ابراز علاقهٔ متفاوتی در آنها فرگشت یافته است نمی‌توانند به آسانی با مگس‌های سرزمین اصلی جفت‌گیری کنند. آن تعداد کمی که موفق به جفت‌گیری با مگس‌های سرزمین اصلی می‌شوند نیز تخم‌هایی ایجاد می‌کنند که به دلیل تفاوت‌های ژنتیکیِ دیگری بین دو جمعیت امکانِ بقا ندارند. حالا که ژن‌ها نمی‌توانند بین دو جمعیت جریان پیدا کنند، نسب دچار انشقاق شده است. -شرایط بوم‌شناختی در جزیره کمی متفاوت است، و جمعیتِ جزیره تحت فشارهای انتخاب و وقایع تصادفیِ متفاوتی نسبت به جمعیت اصلی فرگشت می‌یابد. ریخت‌شناسی، ترجیحات غذایی، شیوه‌های ابراز علاقه[^۱] طی چندین نسل انتخاب طبیعی تغییر می‌کند. - -{: width="1024" height="449" loading="lazy" } - -#### و ملاقات دوباره - -وقتی طوفانی دیگر مگس‌های جزیره را به سرزمین اصلی بازگرداند، و چون شیوه‌های ابراز علاقهٔ متفاوتی در آنها فرگشت یافته است نمی‌توانند به آسانی با مگس‌های سرزمین اصلی جفت‌گیری کنند. آن تعداد کمی که موفق به جفت‌گیری با مگس‌های سرزمین اصلی می‌شوند نیز تخم‌هایی ایجاد می‌کنند که به دلیل تفاوت‌های ژنتیکیِ دیگری بین دو جمعیت امکانِ بقا ندارند. حالا که ژن‌ها نمی‌توانند بین دو جمعیت جریان پیدا کنند، نسب دچار انشقاق شده است. - -{: width="1024" height="449" loading="lazy" } + {: width="1024" height="449" loading="lazy" } این یک نمونهٔ «ساده شده» از گونه‌زایی به واسطهٔ انزوای جغرافیایی است، ولی تصویری درباره بعضی فرایندها که ممکن است در گونه‌زایی نقش داشته باشند به دست می‌دهد. در بیشتر موارد واقعی، ما فقط می‌توانیم بخشی از روایت را با توجه به شواهدِ در دسترس کنار هم بگذاریم. اگرچه، شواهدی محکم حاکی از رخ دادنِ چنین فرایندهایی است. diff --git a/content/chapters/403-causes_of_speciation.md b/content/chapters/403-causes_of_speciation.md index bdab357..08b64c0 100644 --- a/content/chapters/403-causes_of_speciation.md +++ b/content/chapters/403-causes_of_speciation.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: علل گونه‌زایی Date: 2020-01-17 -Category: فصل چهارم: گونه‌زایی +Category: گونه‌زایی Slug: evo101/chapter-4/causes-of-speciation Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/speciation/causes-of-speciation/ Source_title: Causes of speciation @@ -8,16 +8,14 @@ Author: mortezagk Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natural selection, انتخاب طبیعی, علم, دانش, تکامل, فرگشت, تطور, فرگشت ۱۰۱, فرگشت۱۰۱, زیست, زیست‌شناسی ------ -### انزوای جغرافیایی - +**انزوای جغرافیایی**
در مثال مگس میوه، بعضی از نوزادهای مگس میوه توسط آب به جزیره‌ای رسیدند، و به دلیل ممانعتِ انزوای جغرافیایی از آمیزش جمعیت‌ها گونه‌زایی شروع شد. دانشمندان گمان می‌کنند انزوای جغرافیایی راهی رایج برای شروع فرایند گونه‌زایی است: مسیر رودخانه‌ها تغییر می‌کند، کوه‌ها بالا می‌آیند، قاره‌ها دچار رانش می‌شوند، جانداران مهاجرت می‌کنند، و چیزی که پیشتر یک جمعیت واحد بود به دو یا چند جمعیت کوچک‌تر تقسیم می‌شود. {: width="1024" height="542" loading="lazy" } حتی نیاز به وجودِ مانعی فیزیکی مثل یک رودخانه که دو یا چند گروه از جانداران را جدا کند نیست -ممکن است زیستگاه نامطلوبی بین دو جمعیت قرار گرفته باشد که آنها را از جفت‌گیری با یکدیگر باز می‌دارد. -### کاهش جریان ژن - +**کاهش جریان ژن**
اگرچه، ممکن است گونه‌زایی در جمعیت‌هایی که هیچگونه مانعِ خارجیِ خاصی در مقابل جریان ژن ندارند هم رخ دهد. وضعیتی را تصور کنید که در آن جمعیتی در یک محدودهٔ جغرافیایی پهناور گسترده شده است، و جفت‌گیری در جمعیت تصادفی نیست. جانداران ساکن غربی‌ترین بخش برای جفت‌گیری با جانداران ساکن شرقی‌ترین نقطه از این محدوده شانسی معادل صفر دارند. در نتیجه جریان ژن کاهش‌یافته است، ولی هنوز انزوای کامل حاصل نشده. این ممکن است برای ایجاد گونه‌زایی کافی باشد یا نباشد. گونه‌زایی احتمالاً نیازمند فشارهای انتخابیِ متفاوتی در دو انتهای این محدوده نیز هست، که فراوانی ژن در گروه‌های انتهای محدوده را به قدری تغییر دهد که اگر در کنار هم قرار گیرند امکان جفت‌گیری نداشته باشند. {: width="1024" height="542" loading="lazy" } diff --git a/content/chapters/404-reproductive_isolation.md b/content/chapters/404-reproductive_isolation.md index 9fc7355..180eac4 100644 --- a/content/chapters/404-reproductive_isolation.md +++ b/content/chapters/404-reproductive_isolation.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: انزوای تولیدمثلی Date: 2020-01-17 -Category: فصل چهارم: گونه‌زایی +Category: گونه‌زایی Slug: evo101/chapter-4/reproductive-isolation Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/speciation/reproductive-isolation/ Source_title: Reproductive isolation @@ -12,26 +12,28 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura اینجا با چند مانع در برابر جریان ژن (که ممکن است به گونه‌زایی کمک کنند) آشنا می‌شویم. آنها از انتخاب طبیعی، انتخاب جنسی، یا حتی رانش ژن حاصل می‌شوند: -### فرگشتِ مکان‌های جفت‌گیری، زمان جفت‌گیری، یا آیین جفت‌گیریِ متفاوت - +
-
+
-
+**فرگشتِ مکان‌های جفت‌گیری، زمان جفت‌گیری، یا آیین جفت‌گیریِ متفاوت:**
تغییراتِ وابسته به ژن می‌تواند فرایند انزوای تولیدمثلی و گونه‌زایی را در این جنبه‌ها از جفت‌گیری کامل کند. برای مثال، مرغ‌های کریچ‌ساز[^۳] آشیانه‌های آراسته‌ای می‌سازند و آنها را با رنگ‌های مختلف تزئین می‌کنند تا ماده‌ها را جلب کنند. اگر تغییراتی در این آیین جفت‌گیری در دو گونهٔ در حال شکل‌گیری ایجاد شود، این اتفاق ممکن است آنها را به طور دائمی جدا کرده و فرایند گونه‌زایی را کامل کند. {: width="682" height="234" loading="lazy" } -گونه‌های مختلفِ مرغ کریچ‌ساز آشیانه‌های آراسته‌ای می‌سازند و آنها را با رنگ‌های مختلف تزئین می‌کنند تا ماده‌ها را جلب کنند. مرغ کریچ‌ساز ساتن (چپ) کانالی بین ترکه‌های ایستاده می‌سازد، و آن را با اشیاء آبی روشن تزئین می‌کند، در حالی که مرغ کریچ‌ساز مک‌گرگور (راست) برجی بلند از ترکه‌ها می‌سازد و آن را با تکه‌های زغال تزئین می‌کند. تفاوت‌های فرگشتی در آیین جفت‌گیری، مثل ساخت آشیانه، می‌تواند به گونه‌زایی کمک کند.- -### عدم «تطابق» بین اندام‌های جنسی - +
*عکس مرغ کریچ‌ساز ساتن از Graeme Guy. عکس مرغ کریچ‌ساز مک‌گرگور از Stephen و Melinda Pruett-Jones.*
+ -
+**عدم «تطابق» بین اندام‌های جنسی:**
ممکن است برای ما قابل تصور نباشد، ولی برای حشراتی که آلت تناسلی‌شان با ظاهری متفاوت شکل گرفته موضوع مهمی است. {: width="1024" height="318" loading="lazy" }این آلت‌های نری که متعلق به سنجاقک‌های سوزنی است، نشان می‌دهد آلت تناسلی حشرات چه قدر می‌تواند پیچیده باشد.- -### زیست‌ناپذیریِ فرزندان یا ناباروری - +
*تصویر برگرفته از Eberhard, W.G. 1985. Sexual Selection and Animal Genitalia. Harvard University Press.*
+ -
+**زیست‌ناپذیریِ فرزندان یا ناباروری:**
اگر فرزندانِ حاصل از جفت‌گیری بین دو گروه بقا نیابند یا نتوانند تولیدمثل کنند، آن همه اظهار عشق و جفت‌گیری به هدر می‌رود. +
+
در تابستان ۱۹۹۵، حداقل ۱۵ ایگوانا روی کلکی که از درختانِ از ریشه درآمده شکل گرفته بود از طوفان مریلین نجات یافتند. آنها قبل از اینکه در جزیرهٔ آنگویلا در کارائیب کلونی تشکیل دهند یک ماه به سفر در آب‌های آزاد ادامه دادند. این موجوداتِ اندک احتمالاً اولین اعضا از گونهٔ خود، ایگوانا ایگوانا، بودند که به این جزیره رسیدند. اگر هم جمع‌های دیگری از ایگوانا ایگوانا در آنگویلا حضور داشتند، قبل از اینکه انسان‌ها بتوانند حضورشان را ثبت کنند منقرض شده بودند. +زیست‌شناسان تکاملی عاشق این هستند که بدانند بعد از آن چه اتفاقی افتاد: آیا ایگواناهای جدید منقرض می‌شوند؟ آیا بقا می‌یابند و فقط اندکی تغییر می‌کنند؟ یا نسبت به دیگر ایگوانا ایگواناها دچار انزوای تولیدمثلی شده و به گونه‌ای جدید تبدیل می‌شوند؟ احتمالا ما در حال مشاهدهٔ قدم‌های اولیهٔ یک رویداد گونه‌زاییِ آلوپاتریک[^۱] هستیم، ولی در زمانی چنین کوتاه نمی‌توانیم مطمئن باشیم. + {: width="200" height="133" loading="lazy" }
*عکس ایگوانا از George W. Robinson © California Academy of Sciences.*
-زیست‌شناسان تکاملی عاشق این هستند که بدانند بعد از آن چه اتفاقی افتاد: آیا ایگواناهای جدید منقرض می‌شوند؟ آیا بقا می‌یابند و فقط اندکی تغییر می‌کنند؟ یا نسبت به دیگر ایگوانا ایگواناها دچار انزوای تولیدمثلی شده و به گونه‌ای جدید تبدیل می‌شوند؟ احتمالا ما در حال مشاهدهٔ قدم‌های اولیهٔ یک رویداد گونه‌زاییِ آلوپاتریک[^۱] هستیم، ولی در زمانی چنین کوتاه نمی‌توانیم مطمئن باشیم.
-
-### یک مدل محتمل
+**یک مدل محتمل**ما چندین مدل محتمل دربارهٔ چگونگی رخ دادن گونه‌زایی داریم -اما از آنجا که بیشتر این رویدادها در گذشتهٔ دور رخ داده‌اند، قطعاً این برای ما دشوار است که گزارش یک شاهد عینی دربارهٔ یک رویداد گونه‌زاییِ طبیعی را به دست آوریم. ما می‌توانیم تعیین کنیم رویدادهای گونه‌زایی رخ داده است و در اغلب اوقات زمان رخ دادن آنها را نیز تعیین می‌کنیم، ولی تعیین چگونگی رخ دادن آنها سخت‌تر است. اگرچه، ما می‌توانیم از مدل‌های گونه‌زایی که در دست داریم استفاده کرده و پیش‌بینی‌هایی بکنیم و بعد آن پیش‌بینی‌ها را در مقابل مشاهداتمان از جهان طبیعت و خروجیِ آزمایش‌ها مورد سنجش قرار دهیم. به عنوان نمونه، چند مدرک که به مدلِ گونه‌زاییِ آلوپاتریک مرتبط هستند را مورد بررسی قرار می‌دهیم. دانشمندان شواهد زیادی در تایید گونه‌زاییِ آلوپاتریک به عنوان مسیری متداول برای شکل‌گیری گونه‌های جدید یافته‌اند: -#### الگوهای جغرافیایی - -اگر گونه‌زایی آلوپاتریک رخ دهد، ما پیش‌بینی می‌کنیم که جمعیت‌هایی از یک گونهٔ واحد، در مناطق جغرافیایی متفاوت، به لحاظ ژنتیکی متفاوت خواهند بود. مشاهدات فراوانی نشان می‌دهد که این پیش‌بینی بیشتر اوقات درست است. برای مثال، بسیاری از گونه‌ها «واریته»های منطقه‌ای دارند، و از لحاظ ژنتیکی و ظاهری کمی متفاوت هستند، مثل مورد جغد خال‌دار شمالی[^۲] و جغد خال‌دار مکزیکی[^۳]. همچنین، گونه‌های حلقوی[^۴] نمونه‌هایی قانع‌کننده از چگونگیِ ناشی شدن تفاوت‌های ژنتیکی از جریان ژن کاهش‌یافته و فاصلهٔ جغرافیایی هستند. +
-
+
-
+**الگوهای جغرافیایی:** اگر گونه‌زایی آلوپاتریک رخ دهد، ما پیش‌بینی می‌کنیم که جمعیت‌هایی از یک گونهٔ واحد، در مناطق جغرافیایی متفاوت، به لحاظ ژنتیکی متفاوت خواهند بود. مشاهدات فراوانی نشان می‌دهد که این پیش‌بینی بیشتر اوقات درست است. برای مثال، بسیاری از گونه‌ها «واریته»های منطقه‌ای دارند، و از لحاظ ژنتیکی و ظاهری کمی متفاوت هستند، مثل مورد جغد خال‌دار شمالی[^۲] و جغد خال‌دار مکزیکی[^۳]. همچنین، گونه‌های حلقوی[^۴] نمونه‌هایی قانع‌کننده از چگونگیِ ناشی شدن تفاوت‌های ژنتیکی از جریان ژن کاهش‌یافته و فاصلهٔ جغرافیایی هستند.
{: width="431" height="281" loading="lazy" }
بالا: جغد خال‌دار شمالی (*Strix occidentalis caurina*)؛ هاشور بنفش و زرد روی نقشه، در امتداد ساحل غربی. پایین: جغد خال‌دار مکزیکی (*Strix occidentalis lucida*)؛ هاشور سبز روی نقشه، در آریزونا، نیومکزیکو و مکزیک.- -#### نتایج تجربی - -قدم‌های اول گونه‌زایی در چندین تجربهٔ آزمایشگاهی که شامل انزوای «جغرافیایی» می‌شد بازسازی شده. برای مثال، **دایان داد**[^۵] تاثیر انزوای جغرافیایی و انتخاب روی مگس‌های میوه را مورد بررسی قرار داد. او مگس‌های میوه‌ای را از یک جمعیت واحد انتخاب کرد و آنها را به جمعیت‌هایی جداگانه که در محفظه‌های متفاوتی زندگی می‌کنند تقسیم کرد تا انزوای جغرافیایی را شبیه‌سازی کند. نیمی از جمعیت‌ها با غذایی بر پایهٔ مالتوز، و بقیهٔ جمعیت‌ها با غذایی بر پایهٔ نشاسته زیست. بعد از چندین نسل، آزمایشی روی مگس‌ها انجام شد تا ببینند آنها ترجیح می‌دهند با چه مگس‌هایی جفت‌گیری کنند. داد دریافت که در نتیجهٔ انزوای جغرافیایی و انتخاب بر اساس منابع غذاییِ متفاوت در دو محیط، مقداری انزوای تولیدمثلی رخ داده است: «مگس‌های مالتوز» «مگس‌های مالتوز» را، و «مگس‌های نشاسته» «مگس‌های نشاسته» را ترجیح می‌دادند. اگرچه، نمی‌توان به قطعیت رسید، این ترجیحاتِ متفاوت احتمالاً به این دلیل وجود داشته است که انتخاب بر اساس منابع غذایی روی ژن‌های خاصی که بر رفتار تولیدمثلی موثر هستند نیز اثر گذاشته است. اگر گونه‌زایی آلوپاتریک یکی از شیوه‌های معمول گونه‌زایی باشد، این همان نتیجه‌ای است که انتظارش را داریم. +
زیرگونه‌های جغد خال‌دار که در مناطق جغرافیایی متفاوتی زیست می‌کنند مقداری تفاوت ژنتیکی و ریخت‌شناختی دارند. این مشاهدات با این ایده که گونه‌های جدید از طریق انزوای جغرافیایی شکل می‌گیرند هماهنگ است.
*عکس جغد خال‌دار شمالی از John و Karen Hollingsworth، عکس جغد خال‌دار مکزیکی از Diane Knudsen؛ هر دو از U.S. Fish and Wildlife Service.*
+ -
+**نتایج تجربی:** قدم‌های اول گونه‌زایی در چندین تجربهٔ آزمایشگاهی که شامل انزوای «جغرافیایی» می‌شد بازسازی شده. برای مثال، **دایان داد**[^۵] تاثیر انزوای جغرافیایی و انتخاب روی مگس‌های میوه را مورد بررسی قرار داد. او مگس‌های میوه‌ای را از یک جمعیت واحد انتخاب کرد و آنها را به جمعیت‌هایی جداگانه که در محفظه‌های متفاوتی زندگی می‌کنند تقسیم کرد تا انزوای جغرافیایی را شبیه‌سازی کند. نیمی از جمعیت‌ها با غذایی بر پایهٔ مالتوز، و بقیهٔ جمعیت‌ها با غذایی بر پایهٔ نشاسته زیست. بعد از چندین نسل، آزمایشی روی مگس‌ها انجام شد تا ببینند آنها ترجیح می‌دهند با چه مگس‌هایی جفت‌گیری کنند. داد دریافت که در نتیجهٔ انزوای جغرافیایی و انتخاب بر اساس منابع غذاییِ متفاوت در دو محیط، مقداری انزوای تولیدمثلی رخ داده است: «مگس‌های مالتوز» «مگس‌های مالتوز» را، و «مگس‌های نشاسته» «مگس‌های نشاسته» را ترجیح می‌دادند. اگرچه، نمی‌توان به قطعیت رسید، این ترجیحاتِ متفاوت احتمالاً به این دلیل وجود داشته است که انتخاب بر اساس منابع غذایی روی ژن‌های خاصی که بر رفتار تولیدمثلی موثر هستند نیز اثر گذاشته است. اگر گونه‌زایی آلوپاتریک یکی از شیوه‌های معمول گونه‌زایی باشد، این همان نتیجه‌ای است که انتظارش را داریم.
{: width="861" height="1024" loading="lazy" }
بالا: جمعیتی از مگس‌های میوه به دو محفظه تقسیم می‌شود؛ چپ: غذای مالتوزی (زرد)، راست: غذای نشاسته‌ای (قرمز). میانه: نسل‌های بسیاری می‌گذرد، و مگس‌های هر محفظه هم‌رنگِ غذای خود می‌شوند. پایین: پس از کنار هم قرار گرفتن، مگس‌ها با مگس‌های هم‌رنگ خود جفت می‌شوند.+
آزمایش مگس‌های میوهٔ دایان داد نشان می‌دهد، که مجزا کردن جمعیت‌ها در محیط‌هایی متفاوت (برای مثال، با منابع غذایی متفاوت) می‌تواند به شروع انزوای تولیدمثلی بیانجامد. این نتایج با این ایده که انزوای جغرافیایی قدمی مهم در برخی رویدادهای گونه‌زایی است هماهنگ است.
+
diff --git a/content/chapters/406-coespeciation.md b/content/chapters/406-coespeciation.md index fd2efa7..47a7da9 100644 --- a/content/chapters/406-coespeciation.md +++ b/content/chapters/406-coespeciation.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: گونه‌زایی موازی Date: 2020-01-17 -Category: فصل چهارم: گونه‌زایی +Category: گونه‌زایی Slug: evo101/chapter-4/cospeciation Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/speciation/cospeciation/ Source_title: Cospeciation @@ -17,10 +17,10 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura تصور کنید وقتی گونهٔ موش کیسه‌دار به نسب‌های A و B تقسیم شود چه اتفاقی برای شپش‌ها می‌افتد: 1. شپش‌ها موقعیت‌های کمی برای تعویضِ موش دارند، و شپش‌های موش‌های دستهٔ A با شپش‌های موش‌های دستهٔ B جفت‌گیری نمی‌کنند. + 2. این انزوای «جغرافیایی» در نسب‌های شپش ممکن است باعث این شود که آنها از لحاظ تولیدمثلی از هم مجزا شوند [به عبارتی، دچار انزوای تولیدمثلی شوند]، و در نتیجه به گونه‌هایی متفاوت تبدیل شوند. -{: width="1024" height="582" loading="lazy" } -
از چپ به راست: موش کیسه‌دار A، شپش A، موش کیسه‌دار B، شپش B.
شاخه‌های آبی: موش‌های کیسه‌دار؛ شاخه‌های قرمز: شپش‌ها.
+ {: width="1024" height="582" loading="lazy" }
زیست‌شناسان فرگشتی اغلب توانایی تعیین اینکه گونه‌زایی موازی رخ داده است یا نه، را دارند، چون فیلوژنیِ انگل با فیلوژنیِ میزبان «تقارن» دارد.
diff --git a/content/chapters/500-macroevolution.md b/content/chapters/500-macroevolution.md
index 9f008f5..14f1afd 100644
--- a/content/chapters/500-macroevolution.md
+++ b/content/chapters/500-macroevolution.md
@@ -1,6 +1,6 @@
Title: فرگشت کلان
Date: 2020-01-17
-Category: فصل پنجم: فرگشت کلان
+Category: فرگشت کلان
Slug: evo101/chapter-5
Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/macroevolution/
Source_title: Macroevolution
diff --git a/content/chapters/501-what_is_macroevolution.md b/content/chapters/501-what_is_macroevolution.md
index bc9de92..ccf4d3e 100644
--- a/content/chapters/501-what_is_macroevolution.md
+++ b/content/chapters/501-what_is_macroevolution.md
@@ -1,6 +1,6 @@
Title: فرگشت کلان چیست؟
Date: 2020-01-17
-Category: فصل پنجم: فرگشت کلان
+Category: فرگشت کلان
Slug: evo101/chapter-5/what-is-macroevolution
Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/macroevolution/what-is-macroevolution/
Source_title: What is macroevolution?
diff --git a/content/chapters/502-patterns_in_macroevolution.md b/content/chapters/502-patterns_in_macroevolution.md
index 859be0b..821074b 100644
--- a/content/chapters/502-patterns_in_macroevolution.md
+++ b/content/chapters/502-patterns_in_macroevolution.md
@@ -1,6 +1,6 @@
Title: الگوها در فرگشت کلان
Date: 2020-01-17
-Category: فصل پنجم: فرگشت کلان
+Category: فرگشت کلان
Slug: evo101/chapter-5/patterns-in-macroevolution
Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/macroevolution/patterns-in-macroevolution/
Source_title: Patterns in macroevolution
@@ -12,39 +12,38 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura
اگرچه، زیست‌شناسان به الگوهای کلی تکرار شونده در درخت حیات بیشتر از جزئیات رویدادهای منفردِ گذشته -مانند اینکه، واگرایش سوسک‌ها چه زمانی شروع شد یا اولین گل‌ها چه شکلی بودند- علاقه‌مندند:
-### تعادل (استاسیس)
-بسیاری از نسب‌های درخت حیات نشان‌دهندهٔ تعادل هستند، به این معنی که برای مدتی طولانیْ تغییر زیادی در آنها ایجاد نمی‌شود، همانطور که در تصویر مشاهده می‌کنید.
+شاخه‌های آبی: موش‌های کیسه‌دار؛ شاخه‌های قرمز: شپش‌ها.
-
+
-
+**تعادل (استاسیس):** بسیاری از نسب‌های درخت حیات نشان‌دهندهٔ تعادل هستند، به این معنی که برای مدتی طولانیْ تغییر زیادی در آنها ایجاد نمی‌شود، همانطور که در تصویر مشاهده می‌کنید. در واقع، بعضی نسب‌ها طی سال‌های طولانی آنقدر کم تغییر کرده‌اند که معمولاً آنها را فسیل‌های زنده می‌نامند. تُهی‌خارها[^۱] شامل نسبی از ماهیان است که در نزدیکیِ پایهٔ کلاد مهره‌داران از درخت منشعب شده. تا سال ۱۹۳۸، دانشمندان بر این باور بودند که تهی‌خارها ۸۰ میلیون سال پیش منقرض شده‌اند. اما در سال ۱۹۳۸، دانشمندان تهی‌خاری زنده از جمعیتی در اقیانوس هند را یافتند که شباهت زیادی به اجداد فسیل شدهٔ خود داشت. بنابراین، نسب تُهی‌خارها نشان‌دهندهٔ حدود ۸۰ میلیون سال تعادل ریخت‌شناختی است.
{: width="179" height="178" loading="lazy" }
محور عمودی: زمان؛ محور افقی: شکل بدن.-در واقع، بعضی نسب‌ها طی سال‌های طولانی آنقدر کم تغییر کرده‌اند که معمولاً آنها را فسیل‌های زنده می‌نامند. تُهی‌خارها[^۱] شامل نسبی از ماهیان است که در نزدیکیِ پایهٔ کلاد مهره‌داران از درخت منشعب شده. تا سال ۱۹۳۸، دانشمندان بر این باور بودند که تهی‌خارها ۸۰ میلیون سال پیش منقرض شده‌اند. اما در سال ۱۹۳۸، دانشمندان تهی‌خاری زنده از جمعیتی در اقیانوس هند را یافتند که شباهت زیادی به اجداد فسیل شدهٔ خود داشت. بنابراین، نسب تُهی‌خارها نشان‌دهندهٔ حدود ۸۰ میلیون سال تعادل ریخت‌شناختی است. - {: width="720" height="449" loading="lazy" }یک تُهی‌خار در حال شنا در نزدیکی سولاوسی، اندونزی.- -### تغییر خصوصیات -نسب‌ها می‌توانند به سرعت یا به کندی تغییر کنند. تغییر خصوصیات می‌تواند در یک جهت رخ دهد (برای مثال فرگشت یافتنِ بندهای اضافی) یا می‌تواند خود را خنثی کند (با کسب و سپس از دست دادن بندها.) تغییرات می‌تواند در یک نسبِ واحد یا چندین نسب رخ دهد. در شکل مقابل نسب A به سرعت تغییر می‌کند ولی این تغییر جهت خاصی ندارد. نسب B تغییری کُند ولی جهت‌دار را نشان می‌دهد. +
*عکس از Mark V. Erdmann.*
+ -
+**تغییر خصوصیات:** نسب‌ها می‌توانند به سرعت یا به کندی تغییر کنند. تغییر خصوصیات می‌تواند در یک جهت رخ دهد (برای مثال فرگشت یافتنِ بندهای اضافی) یا می‌تواند خود را خنثی کند (با کسب و سپس از دست دادن بندها.) تغییرات می‌تواند در یک نسبِ واحد یا چندین نسب رخ دهد. در شکل مقابل نسب A به سرعت تغییر می‌کند ولی این تغییر جهت خاصی ندارد. نسب B تغییری کُند ولی جهت‌دار را نشان می‌دهد. تریلوبیت‌ها[^۲]، موجوداتی که در کلاد حشرات مدرن و سخت‌پوستان قرار می‌گیرند، بیش از ۳۰۰ میلیون سال پیش می‌زیستند. همانطور که در پایین نشان داده شده است، شواهد فسیلی مربوط به آنها به روشنی حاکی از آن است که چندین نسب -به طور مشابه- طی میلیون‌ها سال افزایش تعداد بندها را تجربه کرده‌اند.
{: width="182" height="191" loading="lazy" }
نسب‌های A و B. محور عمودی: زمان؛ محور افقی: شکل بدن.-تریلوبیت‌ها[^۲]، موجوداتی که در کلاد حشرات مدرن و سخت‌پوستان قرار می‌گیرند، بیش از ۳۰۰ میلیون سال پیش می‌زیستند. همانطور که در پایین نشان داده شده است، شواهد فسیلی مربوط به آنها به روشنی حاکی از آن است که چندین نسب -به طور مشابه- طی میلیون‌ها سال افزایش تعداد بندها را تجربه کرده‌اند. - {: width="343" height="218" loading="lazy" }تغییرات تعداد بندها در هشت نسب تریلوبیت. محور عمودی: زمان؛ محور افقی: تعداد بندها (۰ تا ۱۵).- -### انشقاقِ نسب (گونه‌زایی) -با ساختن و بررسی یک فیلوژنی می‌توان الگوهای انشقاقِ نسب را شناسایی کرد. فیلوژنی ممکن است نمایانگر این باشد که یک نسب خاص به شکلی غیرمعمول و به تکرار دچار انشقاق شده است، و یک دستهٔ انبوه از شاخه‌ها روی درخت ایجاد کرده (کلاد A، پایین). همچنین ممکن است نمایانگر این باشد که یک نسب به شکلی غیرمعمول نرخ انشقاقِ پایینی دارد، که با یک شاخهٔ بلند که چند ترکه از آن بیرون زده نمایش داده شده (کلاد B، پایین). یا ممکن است نمایانگر این باشد که چندین نسب به طور هم‌زمان انفجاری از انشقاق‌ها را تجربه کرده‌اند (کلاد C، پایین). +
+
-
+**انشقاقِ نسب (گونه‌زایی):** با ساختن و بررسی یک فیلوژنی می‌توان الگوهای انشقاقِ نسب را شناسایی کرد. فیلوژنی ممکن است نمایانگر این باشد که یک نسب خاص به شکلی غیرمعمول و به تکرار دچار انشقاق شده است، و یک دستهٔ انبوه از شاخه‌ها روی درخت ایجاد کرده (کلاد A، پایین). همچنین ممکن است نمایانگر این باشد که یک نسب به شکلی غیرمعمول نرخ انشقاقِ پایینی دارد، که با یک شاخهٔ بلند که چند ترکه از آن بیرون زده نمایش داده شده (کلاد B، پایین). یا ممکن است نمایانگر این باشد که چندین نسب به طور هم‌زمان انفجاری از انشقاق‌ها را تجربه کرده‌اند (کلاد C، پایین).
{: width="367" height="190" loading="lazy" }
کلادهای A، B و C. محور عمودی: زمان؛ محور افقی: شکل بدن.- -### انقراض -انقراض در تاریخ حیات بسیار مهم است. می‌تواند رویدادی تکرارشونده یا نادر در یک نسب باشد، یا می‌تواند در چندین نسب به طور هم‌زمان رخ دهد (انقراض بزرگ). هر نسبْ شانسی مشخص برای منقرض شدن دارد، و گونه‌ها به شکل حیرت‌انگیزی در خانه‌های بازندهٔ این چرخ رولت قرار گرفته‌اند: بیش از ۹۹٪ از گونه‌هایی که تاکنون روی زمین زیسته‌اند منقرض شده‌اند. در این نمودار، انقراض بزرگی طول عمر چندین گونه را کوتاه کرده و فقط سه تا از آنها بقا یافته‌اند. +
+
-
+**انقراض:** انقراض در تاریخ حیات بسیار مهم است. می‌تواند رویدادی تکرارشونده یا نادر در یک نسب باشد، یا می‌تواند در چندین نسب به طور هم‌زمان رخ دهد (انقراض بزرگ). هر نسبْ شانسی مشخص برای منقرض شدن دارد، و گونه‌ها به شکل حیرت‌انگیزی در خانه‌های بازندهٔ این چرخ رولت قرار گرفته‌اند: بیش از ۹۹٪ از گونه‌هایی که تاکنون روی زمین زیسته‌اند منقرض شده‌اند. در این نمودار، انقراض بزرگی طول عمر چندین گونه را کوتاه کرده و فقط سه تا از آنها بقا یافته‌اند.
{: width="209" height="178" loading="lazy" }
محور عمودی: زمان؛ محور افقی: شکل بدن.+
+
اگر فرگشت آهسته و مداوم باشد، ما انتظار داریم کل گذار -از نیاکان به نوادگان- را به صورت اشکال انتقالی طی یک بازهٔ زمانی طولانی در فسیل‌ها مشاهده کنیم. {: width="411" height="209" loading="lazy" } @@ -24,8 +23,7 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura {: width="464" height="252" loading="lazy" }
اشکال انتقالی در فرگشت وال‌ها.
-**اگر فرگشت با پرش‌هایی «سریع» (شاید کمتر از ۱۰۰٫۰۰۰ سال برای تغییری محسوس) رخ دهد، باید شاهد چه چیزی در شواهد فسیلی باشیم؟**
-
+**اگر فرگشت با پرش‌هایی «سریع» (شاید کمتر از ۱۰۰٫۰۰۰ سال برای تغییری محسوس) رخ دهد، باید شاهد چه چیزی در شواهد فسیلی باشیم؟**اگر فرگشت با پرش‌هایی «سریع» رخ دهد، انتظار داریم تغییراتی بزرگ را ببینیم که به سرعت و بدون گذارِ چندانی بین نیاکان و نوادگان در شواهد فسیلی رخ داده‌اند. {: width="411" height="209" loading="lazy" } @@ -35,8 +33,7 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura وقتی فرگشت سریع باشد، ممکن است اشکال انتقالی باقی نمانند، حتی اگر فسیل‌ها در فواصل زمانی منظمی در خاک قرار گیرند. نمونه‌های زیادی از الگوی پرش‌های «سریع» در شواهد فسیلی قابل مشاهده است. -**آیا یک پرش در شواهد فسیلی ضرورتاً به معنی رخ دادن فرگشت با پرش‌هایی «سریع» است؟** - +**آیا یک پرش در شواهد فسیلی ضرورتاً به معنی رخ دادن فرگشت با پرش‌هایی «سریع» است؟**
اگر فرگشت با پرش‌هایی «سریع» رخ دهد انتظار داریم پرشی در شواهد فسیلی ببینیم، ولی یک پرش در شواهد فسیلی می‌تواند به واسطهٔ نامنظم بودنِ حفظ‌شدنِ فسیل‌ها هم توضیح داده شود. {: width="375" height="211" loading="lazy" } diff --git a/content/chapters/602-diversity_in_clades.md b/content/chapters/602-diversity_in_clades.md index e854782..21ba2aa 100644 --- a/content/chapters/602-diversity_in_clades.md +++ b/content/chapters/602-diversity_in_clades.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: تنوع در کلادها Date: 2020-01-17 -Category: فصل ششم: مسائل مهم +Category: مسائل مهم Slug: evo101/chapter-6/diversity-in-clades Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/the-big-issues/diversity-in-clades/ Source_title: Diversity in clades @@ -18,11 +18,11 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura {: width="390" height="219" loading="lazy" }
چپ (سبز): ۴۰۰ گونه. راست (قرمز): میلیون‌ها گونه.
-**چرا یک نسب منجر به ایجاد میلیون‌ها گونه می‌شود و دیگری فقط ۴۰۰ تا؟**
+#### چرا یک نسب منجر به ایجاد میلیون‌ها گونه می‌شود و دیگری فقط ۴۰۰ تا؟
-### ۱. فرصت از راه می‌رسد
-
-یک احتمال این است که نسبی که حالا تنوع‌یافته است در زمان مناسب، در مکان مناسب حضور داشته. محیط فرصت‌هایی را فراهم کرده و آن نسب قادر به استفاده از آنها بوده است. چه نوع عواملی در محیط ممکن است تقویت‌کنندهٔ ایجاد تنوع باشند؟
+-
+
-
+**فرصت از راه می‌رسد:** یک احتمال این است که نسبی که حالا تنوع‌یافته است در زمان مناسب، در مکان مناسب حضور داشته. محیط فرصت‌هایی را فراهم کرده و آن نسب قادر به استفاده از آنها بوده است. چه نوع عواملی در محیط ممکن است تقویت‌کنندهٔ ایجاد تنوع باشند؟
- محیط ممکن است فرصت‌هایی برای تخصص‌یافتن[^۲] ارائه کرده باشد.
- یک محیطِ تکه تکه ممکن است به انزوای تولیدمثلی دامن بزند.
@@ -34,31 +34,32 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura
تابلوی چپ: «کُنام‌ها -جای خالی نداریم». تابلوی راست: «کُنام‌ها -قیمت‌های ارزان!»حضور در مکان مناسب، در زمان مناسب یکی از دلایل متنوع‌تر بودن یک کلاد نسبت به کلاد دیگر است. - -### ۲. واگرایش سازشی - -اگر همهٔ این افزایش تنوع در مدت زمان کوتاهی رخ دهد، معمولا برای اشاره به آن از عنوان «واگرایش سازشی» استفاده می‌شود. اگرچه، زیست‌شناسان استانداردهای متفاوتی برای تعریفِ واگرایش سازشی دارند، این واژه به طور کلی به معنیِ رویدادی است که در آن یک نسب به سرعت تنوع می‌یابد، و سازگاری‌های متفاوتی در نسب‌های جدید فرگشت می‌یابد. تنوع‌یافتنِ سریعِ پستانداران، که در تصویر زیر نمایش داده شده، می‌تواند یک واگرایش سازشی باشد. +
+
-
+**واگرایش سازشی:** اگر همهٔ این افزایش تنوع در مدت زمان کوتاهی رخ دهد، معمولا برای اشاره به آن از عنوان «واگرایش سازشی» استفاده می‌شود. اگرچه، زیست‌شناسان استانداردهای متفاوتی برای تعریفِ واگرایش سازشی دارند، این واژه به طور کلی به معنیِ رویدادی است که در آن یک نسب به سرعت تنوع می‌یابد، و سازگاری‌های متفاوتی در نسب‌های جدید فرگشت می‌یابد. تنوع‌یافتنِ سریعِ پستانداران، که در تصویر زیر نمایش داده شده، می‌تواند یک واگرایش سازشی باشد.
{: width="931" height="521" loading="lazy" }
بالا، از چپ به راست: Lagomorpha، Rodentia، Primates، Scandentia، Eulipotyphla، Chiroptera، Perissodactyla، Camelidae، Suidae، Ruminantia، Hippopotamidae، Cetacea، Carnivora، Pholidota، Proboscidea، Hyracoidea، Sirenia، Tubulidentata، Macroscelidea، Dasypodidae، Edentata، Folivora، Marsupialia، Monotremata. محور چپ: زمان؛ محور راست: میلیون سال پیش از حال (۰ تا ۱۸۰). خط قرمز: انقراض K/Pg؛ نوار سبز: ۲۰ میلیون سال تنوع‌یافتنِ سریع.+
*درخت برگرفته از: Upham, N.S., Esselstyn, J.A., Jetz, W., 2019. Inferring the mammal tree: Species-level sets of phylogenies for questions in ecology, evolution, and conservation. PLoS Biol 17, e3000494.*
+ -
+**تغییرات تاریخی در تنوع:** بسیاری از رویدادها اثرات خود را بر تنوعِ حیات روی زمین باقی گذاشته‌اند، با هرس کردن یا رشدِ درخت حیات، ولی چند تا از آنها به دلیل اهمیت بیشترشان برجسته‌اند:
-### ۳. تغییرات تاریخی در تنوع
-
-بسیاری از رویدادها اثرات خود را بر تنوعِ حیات روی زمین باقی گذاشته‌اند، با هرس کردن یا رشدِ درخت حیات، ولی چند تا از آنها به دلیل اهمیت بیشترشان برجسته‌اند:
-
-#### الف. انفجار
-
-حدود ۵۳۰ میلیون سال پیش، طیف عظیمی از جانوران دریایی ناگهان وارد صحنهٔ فرگشتی شدند. (**بدیهی است که «ناگهان»، در اصطلاح زمین‌شناسی، یعنی مثلا در ۱۰ میلیون سال**). این جانوران اشکال متنوع و جدیدی از ساختمانِ بدن داشتند که فرگشت از آن زمان در حالِ استفاده از آنها برای ایجاد «مشتق» است، مثل این نمونه‌ها از Burgess Shale.
+
-
+
-
+**انفجار:** حدود ۵۳۰ میلیون سال پیش، طیف عظیمی از جانوران دریایی ناگهان وارد صحنهٔ فرگشتی شدند. (**بدیهی است که «ناگهان»، در اصطلاح زمین‌شناسی، یعنی مثلا در ۱۰ میلیون سال**). این جانوران اشکال متنوع و جدیدی از ساختمانِ بدن داشتند که فرگشت از آن زمان در حالِ استفاده از آنها برای ایجاد «مشتق» است، مثل این نمونه‌ها از Burgess Shale.
{: width="382" height="285" loading="lazy" }
جانوران کامبرین[^۴] از Burgess Shale. *Aysheaia*: یک کرم مخملی[^۵]؛ *Choia*: یک اسفنج؛ *Olenoides*: یک تریلوبیت[^۶]؛ *Pikaia*: یک طناب‌دار[^۷].- -#### ب. انقراض - -حدود ۲۲۵ میلیون سال پیش، بیش از ۹۰٪ از گونه‌های زنده در کمتر از ۱۰ میلیون سال منقرض شدند. بعضی گروه‌ها که قبل از انقراض غالب بودند هیچ‌گاه به جایگاه قبلی خود بازنگشتند. دلیل این انقراض موضوع بحث‌های بسیاری است، ولی به همان اندازه مهم است که این انقراض صحنه را برای تنوع‌یافتنِ گستردهٔ جانداران فراهم کرد، که منجر به پُر شدن کنام‌های خالی شد. +
*تصاویر از Chip Clark، موزهٔ تاریخ طبیعی، مؤسسهٔ اسمیتسونیان.*
+ -
+**انقراض:** حدود ۲۲۵ میلیون سال پیش، بیش از ۹۰٪ از گونه‌های زنده در کمتر از ۱۰ میلیون سال منقرض شدند. بعضی گروه‌ها که قبل از انقراض غالب بودند هیچ‌گاه به جایگاه قبلی خود بازنگشتند. دلیل این انقراض موضوع بحث‌های بسیاری است، ولی به همان اندازه مهم است که این انقراض صحنه را برای تنوع‌یافتنِ گستردهٔ جانداران فراهم کرد، که منجر به پُر شدن کنام‌های خالی شد.
{: width="358" height="263" loading="lazy" }
محور عمودی: نرخ انقراض (تعداد خانواده‌ها در هر میلیون سال، ۰ تا ۲۰)؛ محور افقی: میلیون سال پیش (۶۰۰ تا ۰). قله‌های مشخص‌شده: انقراض‌های بزرگ.+
+
+ -
+**انفجار:** حدود ۵۳۰ میلیون سال پیش، طیف عظیمی از جانوران دریایی ناگهان وارد صحنهٔ فرگشتی شدند. (**بدیهی است که «ناگهان»، در اصطلاح زمین‌شناسی، یعنی مثلا در ۱۰ میلیون سال**). این جانوران اشکال متنوع و جدیدی از ساختمانِ بدن داشتند که فرگشت از آن زمان در حالِ استفاده از آنها برای ایجاد «مشتق» است، مثل این نمونه‌ها از Burgess Shale.
{: width="382" height="285" loading="lazy" }
diff --git a/content/chapters/603-looking_at_complexity.md b/content/chapters/603-looking_at_complexity.md index cf5a04f..dcba38f 100644 --- a/content/chapters/603-looking_at_complexity.md +++ b/content/chapters/603-looking_at_complexity.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: نگاهی به پیچیدگی Date: 2020-01-17 -Category: فصل ششم: مسائل مهم +Category: مسائل مهم Slug: evo101/chapter-6/looking-at-complexity Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/the-big-issues/looking-at-complexity/ Source_title: Looking at complexity @@ -19,16 +19,17 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura راه‌های مختلفی برای فرگشتِ احتمالیِ چنین خصوصیات جدید پیچیده‌ای وجود دارد: -#### اشکال میانیِ سودمند - -این امکان وجود دارد که اشکال میانی سودمند بوده باشند، حتی اگر دلیل این سودمندی دقیقاً مشخص نباشد. «یک چشم ناقص» چه فایده‌ای دارد؟ یک چشم ساده اگرچه فقط از چند جزء یک چشم پیچیده برخوردار است هنوز می‌تواند روشنایی و تاریکی را حس کند، مثل چشمِ ابتداییِ کرم‌های پهن. این توانایی می‌تواند برای یک جاندار که کاملاً نابیناست سودمند بوده باشد و از طریق انتخاب طبیعی فرگشت یابد. +
-
+
-
+**اشکال میانیِ سودمند:** این امکان وجود دارد که اشکال میانی سودمند بوده باشند، حتی اگر دلیل این سودمندی دقیقاً مشخص نباشد. «یک چشم ناقص» چه فایده‌ای دارد؟ یک چشم ساده اگرچه فقط از چند جزء یک چشم پیچیده برخوردار است هنوز می‌تواند روشنایی و تاریکی را حس کند، مثل چشمِ ابتداییِ کرم‌های پهن. این توانایی می‌تواند برای یک جاندار که کاملاً نابیناست سودمند بوده باشد و از طریق انتخاب طبیعی فرگشت یابد.
{: width="291" height="201" loading="lazy" }
یک کرم پهن Planaria با چشم‌های ابتداییِ حساس به نور- -#### تغییر کارکرد - -مراحل میانیِ یک خصوصیتِ پیچیده ممکن است کارکردی غیر از آن چیزی داشته باشد که آن سازگاری در حالت نهاییِ خود دارد. «یک بال ناقص» چه فایده‌ای دارد؟ حتی اگر برای پرواز مناسب نباشد، ممکن است برای منظور دیگری مناسب باشد. ممکن است فرگشتِ اولین پرها هیچ ربطی به پرواز نداشته، و به جای آن به محافظت در مقابل سرما یا جلوه‌گری مربوط بوده باشد. انتخاب طبیعی سارقی ماهر است، که ویژگی‌هایی را که در زمینهٔ دیگری فرگشت یافته بودند گرفته و از آنها برای وظیفهٔ دیگری استفاده می‌کند. +
*عکس از BioMEDIA ASSOCIATES.*
+ - +**تغییر کارکرد:** مراحل میانیِ یک خصوصیتِ پیچیده ممکن است کارکردی غیر از آن چیزی داشته باشد که آن سازگاری در حالت نهاییِ خود دارد. «یک بال ناقص» چه فایده‌ای دارد؟ حتی اگر برای پرواز مناسب نباشد، ممکن است برای منظور دیگری مناسب باشد. ممکن است فرگشتِ اولین پرها هیچ ربطی به پرواز نداشته، و به جای آن به محافظت در مقابل سرما یا جلوه‌گری مربوط بوده باشد. انتخاب طبیعی سارقی ماهر است، که ویژگی‌هایی را که در زمینهٔ دیگری فرگشت یافته بودند گرفته و از آنها برای وظیفهٔ دیگری استفاده می‌کند. + +
نخستین پرها: شواهد فسیلی نشان می‌دهد که پرندگان در واقع کلادی زنده از دایناسورها هستند، و پر در دایناسورها پیش از آنکه بتوانند پرواز کنند فرگشت یافت.
diff --git a/content/chapters/604-trends_in_evolution.md b/content/chapters/604-trends_in_evolution.md index d68b356..c765a6c 100644 --- a/content/chapters/604-trends_in_evolution.md +++ b/content/chapters/604-trends_in_evolution.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: روندها در فرگشت Date: 2020-01-17 -Category: فصل ششم: مسائل مهم +Category: مسائل مهم Slug: evo101/chapter-6/trends-in-evolution Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/the-big-issues/trends-in-evolution/ Source_title: Trends in Evolution @@ -22,8 +22,7 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura روندهای فرگشتیِ دیگر، در نسب‌های مختلف چنین یکدست نیستند. برای مثال، زیست‌شناسان مدت‌هاست بررسی می‌کنند که آیا روندی به سمت فرگشتِ جثه‌های بزرگ‌تر وجود دارد یا نه. از آنجا که حیات با اندازه‌ای بسیار کوچک آغاز شد، میانگینِ اندازهٔ جثه در طول تاریخ حیات طبیعتاً افزایش یافته است. راهی جز بزرگ‌تر شدن وجود نداشت! و البته، بسیاری از نسب‌ها در سراسرِ ۳٫۵ میلیارد سال تاریخ فرگشتی میکروسکوپی باقی مانده‌اند. به نظر می‌رسد برخی گروه‌های جاندارانِ درشت (مثل دایناسورهای غیرپرنده و گونه‌های دریایی) در طول زمان جثه‌های بزرگ‌تر و بزرگ‌تری یافته‌اند. ولی نمونه‌های زیادی هم از نسب‌هایی وجود دارد که هیچ روند خاصی نشان نمی‌دهند (مثلاً اسب‌ها) یا به نظر می‌رسد جثه‌ای کوچک‌تر از نیاکانشان یافته‌اند -برای مثال، در نسب‌های جزیره‌زی و انگلی. -#### آیا فرگشت پیش‌رونده است؟ - +**آیا فرگشت پیش‌رونده است؟**
این سوال آسانی برای پاسخ گفتن نیست. از دید یک گیاه، بهترین معیار برای پیشرفت می‌تواند توانایی فتوسنتز باشد؛ از دید یک عنکبوت ممکن است اثر بخشیِ یک سیستم تزریق زهر باشد. {: width="450" height="165" loading="lazy" } @@ -31,9 +30,7 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura مشکل این است که ما انسان‌ها بیش از اندازه درگیر خودمان هستیم. ما معمولا پیشرفت را طوری تعریف می‌کنیم که وابسته به نگاهمان نسبت به خودمان است، تعریفی که روی هوش، فرهنگ و احساس تکیه می‌کند. ولی این نگاه «انسان‌محور» است. -وسوسه کننده است که فرگشت را به شکل یک نردبان پیش‌روندهٔ عظیم ببینیم، که انسان خردمند در بالای آن قرار دارد. ولی فرگشت یک درخت ایجاد می‌کند، نه یک نردبان. - -**و ما برگی هستیم از برگ‌های بسیارِ این درخت.** +وسوسه کننده است که فرگشت را به شکل یک نردبان پیش‌روندهٔ عظیم ببینیم، که انسان خردمند در بالای آن قرار دارد. ولی فرگشت یک درخت ایجاد می‌کند، نه یک نردبان. **و ما برگی هستیم از برگ‌های بسیارِ این درخت.** {: width="450" height="308" loading="lazy" }
+
+[^۱]: Wood-Ljungdahl pathway
diff --git a/content/glossary/ancestral-character-state.md b/content/glossary/ancestral-character-state.md
index 9b9204d..46db5c6 100644
--- a/content/glossary/ancestral-character-state.md
+++ b/content/glossary/ancestral-character-state.md
@@ -8,5 +8,7 @@ Author: mortezagk
Translated: yes
diff --git a/content/chapters/604-trends_in_evolution.md b/content/chapters/604-trends_in_evolution.md index d68b356..c765a6c 100644 --- a/content/chapters/604-trends_in_evolution.md +++ b/content/chapters/604-trends_in_evolution.md @@ -1,6 +1,6 @@ Title: روندها در فرگشت Date: 2020-01-17 -Category: فصل ششم: مسائل مهم +Category: مسائل مهم Slug: evo101/chapter-6/trends-in-evolution Source: https://evolution.berkeley.edu/evolution-101/the-big-issues/trends-in-evolution/ Source_title: Trends in Evolution @@ -22,8 +22,7 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura روندهای فرگشتیِ دیگر، در نسب‌های مختلف چنین یکدست نیستند. برای مثال، زیست‌شناسان مدت‌هاست بررسی می‌کنند که آیا روندی به سمت فرگشتِ جثه‌های بزرگ‌تر وجود دارد یا نه. از آنجا که حیات با اندازه‌ای بسیار کوچک آغاز شد، میانگینِ اندازهٔ جثه در طول تاریخ حیات طبیعتاً افزایش یافته است. راهی جز بزرگ‌تر شدن وجود نداشت! و البته، بسیاری از نسب‌ها در سراسرِ ۳٫۵ میلیارد سال تاریخ فرگشتی میکروسکوپی باقی مانده‌اند. به نظر می‌رسد برخی گروه‌های جاندارانِ درشت (مثل دایناسورهای غیرپرنده و گونه‌های دریایی) در طول زمان جثه‌های بزرگ‌تر و بزرگ‌تری یافته‌اند. ولی نمونه‌های زیادی هم از نسب‌هایی وجود دارد که هیچ روند خاصی نشان نمی‌دهند (مثلاً اسب‌ها) یا به نظر می‌رسد جثه‌ای کوچک‌تر از نیاکانشان یافته‌اند -برای مثال، در نسب‌های جزیره‌زی و انگلی. -#### آیا فرگشت پیش‌رونده است؟ - +**آیا فرگشت پیش‌رونده است؟**
این سوال آسانی برای پاسخ گفتن نیست. از دید یک گیاه، بهترین معیار برای پیشرفت می‌تواند توانایی فتوسنتز باشد؛ از دید یک عنکبوت ممکن است اثر بخشیِ یک سیستم تزریق زهر باشد. {: width="450" height="165" loading="lazy" } @@ -31,9 +30,7 @@ Tags: evolution, biology, evolution 101, evolution101, science, bio, dna, natura مشکل این است که ما انسان‌ها بیش از اندازه درگیر خودمان هستیم. ما معمولا پیشرفت را طوری تعریف می‌کنیم که وابسته به نگاهمان نسبت به خودمان است، تعریفی که روی هوش، فرهنگ و احساس تکیه می‌کند. ولی این نگاه «انسان‌محور» است. -وسوسه کننده است که فرگشت را به شکل یک نردبان پیش‌روندهٔ عظیم ببینیم، که انسان خردمند در بالای آن قرار دارد. ولی فرگشت یک درخت ایجاد می‌کند، نه یک نردبان. - -**و ما برگی هستیم از برگ‌های بسیارِ این درخت.** +وسوسه کننده است که فرگشت را به شکل یک نردبان پیش‌روندهٔ عظیم ببینیم، که انسان خردمند در بالای آن قرار دارد. ولی فرگشت یک درخت ایجاد می‌کند، نه یک نردبان. **و ما برگی هستیم از برگ‌های بسیارِ این درخت.** {: width="450" height="308" loading="lazy" }
چپ (نردبان): نادرست. راست (درخت): درست.
\ No newline at end of file
diff --git a/content/glossary/acetyl-coa.md b/content/glossary/acetyl-coa.md
index e1a699e..e92e7e2 100644
--- a/content/glossary/acetyl-coa.md
+++ b/content/glossary/acetyl-coa.md
@@ -8,5 +8,7 @@ Author: mortezagk
Translated: yes
-مولکولی که فراوردهٔ برخی واکنش‌های سوخت‌وسازی و در برخی دیگر واکنش‌دهنده است. مسیر استیل کوآ (که مسیر وود-یونگدال هم نامیده می‌شود) مجموعه‌ای از واکنش‌های سوخت‌وسازی است که به برخی باکتری‌ها امکان می‌دهد میان دو اتم کربن از دو مولکول جداگانهٔ دی‌اکسید کربن پیوند برقرار کنند و فراوردهٔ آن استیل کوآ است.
-
\ No newline at end of file
+مولکولی که فراوردهٔ برخی واکنش‌های سوخت‌وسازی و در برخی دیگر واکنش‌دهنده است. مسیر استیل کوآ (که مسیر وود-یونگدال[^۱] هم نامیده می‌شود) مجموعه‌ای از واکنش‌های سوخت‌وسازی است که به برخی باکتری‌ها امکان می‌دهد میان دو اتم کربن از دو مولکول جداگانهٔ دی‌اکسید کربن پیوند برقرار کنند و فراوردهٔ آن استیل کوآ است.
+
-حالتی از یک ویژگی که در یک نسب، بلافاصله پیش از تغییرِ حالتِ آن، وجود داشته است. حالت‌های نیایی گاهی «ابتدایی» نامیده می‌شوند؛ اما این اصطلاح گمراه‌کننده است، چون القا می‌کند که حالت نیایی از حالت اشتقاقی کمتر پیشرفته است، در حالی که هیچ راهی برای سنجشِ پیشرفتِ فرگشتی وجود ندارد. بهتر است از به کار بردنِ اصطلاح «ابتدایی» پرهیز شود.
+حالتی از یک ویژگی که در یک نسب، بلافاصله پیش از تغییرِ حالتِ آن، وجود داشته است. حالت‌های نیایی[^۱] گاهی «ابتدایی» نامیده می‌شوند؛ اما این اصطلاح گمراه‌کننده است، چون القا می‌کند که حالت نیایی از حالت اشتقاقی کمتر پیشرفته است، در حالی که هیچ راهی برای سنجشِ پیشرفتِ فرگشتی وجود ندارد. بهتر است از به کار بردنِ اصطلاح «ابتدایی» پرهیز شود.
+
+[^۱]: Ancestral
diff --git a/content/glossary/antagonistic-pleiotropy.md b/content/glossary/antagonistic-pleiotropy.md
index dabe0a7..ff36473 100644
--- a/content/glossary/antagonistic-pleiotropy.md
+++ b/content/glossary/antagonistic-pleiotropy.md
@@ -8,5 +8,5 @@ Author: mortezagk
Translated: yes
-وضعیتی که در آن اثرهای یک آللِ واحد برای جاندار هم هزینه دارد و هم سود. چندنمودی متضاد را توضیحی برای اینکه چرا جانداران پیر می‌شوند پیشنهاد کرده‌اند: شاید آلل‌هایی که در اوایل زندگی سازواری را افزایش می‌دهند، بعدها باعث پیری هم بشوند، اما چون آن سودهای زودهنگام بر هزینه‌های بعدی می‌چربیده‌اند، انتخاب به نفع آنها عمل کرده است.
+وضعیتی که در آن اثرهای یک [آللِ]({filename}allele.md) واحد برای جاندار هم هزینه دارد و هم سود. چندنمودی متضاد را توضیحی برای اینکه چرا جانداران پیر می‌شوند پیشنهاد کرده‌اند: شاید آلل‌هایی که در اوایل زندگی سازواری را افزایش می‌دهند، بعدها باعث پیری هم بشوند، اما چون آن سودهای زودهنگام بر هزینه‌های بعدی می‌چربیده‌اند، انتخاب به نفع آنها عمل کرده است.
diff --git a/content/glossary/apomorphy.md b/content/glossary/apomorphy.md
index c2f8a56..8f57fcf 100644
--- a/content/glossary/apomorphy.md
+++ b/content/glossary/apomorphy.md
@@ -8,5 +8,7 @@ Author: mortezagk
Translated: yes
-حالتِ اشتقاقی یا تغییریافتهٔ یک [ویژگی]({filename}character.md) در یک [کلادِ]({filename}clade.md) مشخصِ مورد بررسی. برای مثال، در کلادِ مهره‌دارانِ خشکی‌زی «داشتنِ چهار پا» حالتِ نیایی یا [پلزیومورفیکِ]({filename}plesiomorphy.md) ویژگی است و پرندگان حالتِ آپومورفیکِ «داشتنِ دو پا و دو بال» را دارند.
+حالتِ اشتقاقی یا تغییریافتهٔ یک [ویژگی]({filename}character.md) در یک [کلادِ]({filename}clade.md) مشخصِ مورد بررسی. برای مثال، در کلادِ مهره‌دارانِ خشکی‌زی[^۱] «داشتنِ چهار پا» حالتِ نیایی یا [پلزیومورفیکِ]({filename}plesiomorphy.md) ویژگی است و پرندگان حالتِ آپومورفیکِ «داشتنِ دو پا و دو بال» را دارند.
+
+[^۱]: Terrestrial vertebrates
diff --git a/content/glossary/appendage.md b/content/glossary/appendage.md
index 5c16b97..4b3d454 100644
--- a/content/glossary/appendage.md
+++ b/content/glossary/appendage.md
@@ -8,5 +8,7 @@ Author: mortezagk
Translated: yes
-هر اندام حرکتی که از بدن بیرون می‌زند. برای مثال، دست‌ها و پاها زائده‌اند. قطعات دهانیِ بندپایان هم اغلب برآمدگی‌های کوچکی از بدن‌اند که از اندام‌های حرکتی فرگشت یافته‌اند و از همین رو زائده به شمار می‌آیند.
+هر اندام حرکتی که از بدن بیرون می‌زند. برای مثال، دست‌ها و پاها زائده‌اند. قطعات دهانیِ بندپایان[^۱] هم اغلب برآمدگی‌های کوچکی از بدن‌اند که از اندام‌های حرکتی فرگشت یافته‌اند و از همین رو زائده به شمار می‌آیند.
+
+[^۱]: Arthropods’ mouthparts
diff --git a/content/glossary/archaea.md b/content/glossary/archaea.md
index 614d817..3eb3e3c 100644
--- a/content/glossary/archaea.md
+++ b/content/glossary/archaea.md
@@ -8,6 +8,7 @@ Author: mortezagk
Translated: yes
-جاندارانی تک‌سلولی و شبیه به باکتری که اندامک‌های غشادار ندارند و از نظر فیلوژنتیکی از باکتری‌های حقیقی متمایزند. [یوکاریوت‌ها]({filename}eukaryote.md) از ادغامی [درون‌همزیستانه]({filename}endosymbiosis.md) میان باکتری‌ها و باستانیان پدید آمدند.
+جاندارانی تک‌سلولی و شبیه به باکتری که اندامک‌های غشادار[^۱] ندارند و از نظر فیلوژنتیکی از باکتری‌های حقیقی متمایزند. [یوکاریوت‌ها]({filename}eukaryote.md) از ادغامی [درون‌همزیستانه]({filename}endosymbiosis.md) میان باکتری‌ها و باستانیان پدید آمدند.
+[^۱]: Membrane-bound organelles
diff --git a/content/glossary/archipelago.md b/content/glossary/archipelago.md
index a632005..a453d7f 100644
--- a/content/glossary/archipelago.md
+++ b/content/glossary/archipelago.md
@@ -5,12 +5,9 @@ Term: archipelago
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/archipelago/
Source_title: archipelago
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
گروهی از جزیره‌ها.
-
-A group of islands.
-
diff --git a/content/glossary/arthropod.md b/content/glossary/arthropod.md
index fd6c7a6..619468d 100644
--- a/content/glossary/arthropod.md
+++ b/content/glossary/arthropod.md
@@ -8,5 +8,13 @@ Author: mortezagk
Translated: yes
-هر عضوی از کلادِ بزرگِ جانوریِ بندپایان (Arthropoda). سخت‌پوستان، عنکبوتیان، صدپایان، هزارپایان و حشرات از [نسب‌های]({filename}lineage.md) زندهٔ این کلادند و [تریلوبیت‌های]({filename}trilobite.md) منقرض‌شده از نسب‌های [فسیلیِ]({filename}fossil.md) آن. همهٔ بندپایان [اسکلت بیرونیِ]({filename}exoskeleton.md) سختی دارند که در طول رشد هر از چندگاهی آن را می‌اندازند، بدنی قطعه‌قطعه و پاهایی مفصل‌دار. این ویژگی‌ها را از [نیای مشترکِ]({filename}common-ancestor.md) همهٔ بندپایان به ارث برده‌اند.
+هر عضوی از [کلادِ]({filename}clade.md)[^۱] بزرگِ جانوریِ بندپایان[^۲]. [سخت‌پوستان]({filename}crustacean.md)[^۳]، عنکبوتیان[^۴]، صدپایان[^۵]، هزارپایان[^۶] و [حشرات]({filename}insect.md)[^۷] از [نسب‌های]({filename}lineage.md) زندهٔ این کلادند و [تریلوبیت‌های]({filename}trilobite.md) منقرض‌شده از نسب‌های [فسیلیِ]({filename}fossil.md) آن. همهٔ بندپایان [اسکلت بیرونیِ]({filename}exoskeleton.md) سختی دارند که در طول رشد هر از چندگاهی آن را می‌اندازند، بدنی قطعه‌قطعه و پاهایی مفصل‌دار. این ویژگی‌ها را از [نیای مشترکِ]({filename}common-ancestor.md) همهٔ بندپایان به ارث برده‌اند.
+
+[^۱]: Clade
+[^۲]: Arthropoda
+[^۳]: Crustaceans
+[^۴]: Arachnids
+[^۵]: Centipedes
+[^۶]: Millipedes
+[^۷]: Insects
diff --git a/content/glossary/asteroid.md b/content/glossary/asteroid.md
index 758f78a..5ba35d6 100644
--- a/content/glossary/asteroid.md
+++ b/content/glossary/asteroid.md
@@ -8,5 +8,8 @@ Author: mortezagk
Translated: yes
-تکه‌سنگی بزرگ که در مداری نزدیک‌تر از مشتری به دور خورشید می‌چرخد. سیارک ممکن است یک تکه‌سنگ باشد یا «توده‌ای از خرده‌سنگ»، یعنی سنگ‌های کوچک‌تری که پیوند محکمی با هم ندارند. به سنگ‌های فضاییِ کوچک‌تر، با قطری کمتر از حدود یک متر، شهاب‌واره می‌گویند.
+تکه‌سنگی بزرگ (یا «توده‌ای از خرده‌سنگ»[^۱]، یعنی سنگ‌های کوچک‌تری که سست به هم پیوسته‌اند) که در مداری نزدیک‌تر از مشتری به دور خورشید می‌چرخد. سنگ‌های فضاییِ کوچک‌تر (با قطری کمتر از حدود یک متر) شهاب‌واره[^۲] نامیده می‌شوند.
+
+[^۱]: Rubble pile
+[^۲]: Meteoroids
diff --git a/content/glossary/atp.md b/content/glossary/atp.md
index 34fbd5b..c0f032f 100644
--- a/content/glossary/atp.md
+++ b/content/glossary/atp.md
@@ -8,5 +8,8 @@ Author: mortezagk
Translated: yes
-آدنوزین تری‌فسفات؛ مولکولی که با ذخیره و آزاد کردنِ انرژی، فرایندهای سلولیِ همهٔ جانداران را به پیش می‌برد. شکلِ «بی‌بار/تخلیه‌شدهٔ» آن ADP (آدنوزین دی‌فسفات) است.
+آدنوزین تری‌فسفات[^۱]؛ مولکولی که با ذخیره و آزاد کردنِ انرژی، فرایندهای سلولیِ همهٔ جانداران را به پیش می‌برد. شکلِ «بی‌بار/تخلیه‌شدهٔ» آن ADP (آدنوزین دی‌فسفات[^۲]) است.
+
+[^۱]: Adenosine triphosphate
+[^۲]: Adenosine diphosphate
diff --git a/content/glossary/bacterium.md b/content/glossary/bacterium.md
index 4b781bb..699f532 100644
--- a/content/glossary/bacterium.md
+++ b/content/glossary/bacterium.md
@@ -5,12 +5,8 @@ Term: bacterium
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/bacterium/
Source_title: bacterium
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
جانداری میکروسکوپی و [تک‌سلولی]({filename}single-celled.md) که هستهٔ مشخصی ندارد. باکتری‌ها نه گیاه‌اند و نه جانور؛ آنها به نخستین شکل‌های حیات روی زمین شباهت دارند و امروزه نیز همه‌جا یافت می‌شوند. هرچند برخی باکتری‌ها در انسان بیماری ایجاد می‌کنند، اکثریت بزرگی از آنها به انسان آسیبی نمی‌زنند و برای سلامتِ جانداران دیگر و بوم‌سازگان‌های زمین ضروری‌اند.
-
-
-A microscopic, [single-celled]({filename}single-celled.md) organism lacking a well-defined nucleus. Neither plants nor animals, bacteria are similar to the first life forms on Earth and are widespread today. Although some bacteria cause diseases in humans, the vast majority do not harm humans and are essential to the health of other organisms and Earth’s ecosystems. (plural = bacteria)
-
diff --git a/content/glossary/base.md b/content/glossary/base.md
index 084db81..5f2b1af 100644
--- a/content/glossary/base.md
+++ b/content/glossary/base.md
@@ -5,16 +5,14 @@ Term: base
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/base/
Source_title: base
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
-بخشِ رمزکنندهٔ اطلاعات در DNA و RNA؛ حروفِ رمز ژنتیکی. ترتیب بازها در یک قطعه از DNA (یعنی ترتیب Aها، Tها، Gها و Cها) تعیین می‌کند که آن DNA چه کاری انجام می‌دهد؛ اینکه پروتئینی را رمز کند، ژنی را روشن کند یا هر کار دیگری. در نواحیِ رمزکنندهٔ پروتئین، هر سه باز یک آمینواسید را رمز می‌کنند. برای مثال، توالیِ بازیِ ATG آمینواسیدِ متیونین را رمز می‌کند. DNA دورشته‌ای است و بازهایش با هم جفت می‌شوند و روبه‌روی یکدیگر قرار می‌گیرند: A با T جفت می‌شود و G با C. RNA تک‌رشته‌ای است و بازهای آن A، U، G و C هستند.
-
-
-
-The information coding part of DNA and RNA, the letters of the genetic code. The sequence of bases on a stretch of DNA (i.e., the sequence of As, Ts, Gs, and Cs) determines what the DNA does — if it codes for a protein, turns on a gene, or whatever. In protein-coding regions, three bases code for a single amino acid. For example, the base sequence ATG codes for the amino acid methionine. In DNA, which is double-stranded, bases are paired and are lined up across from one another: A pairs with T and G pairs with C. RNA is single-stranded, and its bases are A, U, G, and C.
+بخشی از DNA و RNA که اطلاعات را رمزگذاری می‌کند؛ حروفِ رمز ژنتیکی. توالیِ بازها در یک قطعه از DNA (یعنی توالیِ Aها، Tها، Gها و Cها) تعیین می‌کند که آن DNA چه کاری انجام می‌دهد؛ اینکه پروتئینی را رمز کند، ژنی را روشن کند یا هر کار دیگری. در نواحیِ رمزکنندهٔ پروتئین، سه باز با هم یک [آمینواسید]({filename}amino-acid.md) را رمز می‌کنند. برای مثال، توالیِ بازهای ATG آمینواسیدِ متیونین[^۱] را رمز می‌کند. در DNA، که دورشته‌ای است، بازها با هم جفت شده‌اند و روبه‌روی یکدیگر قرار می‌گیرند: A با T جفت می‌شود و G با C. اما RNA تک‌رشته‌ای است و بازهای آن A و U و G و C هستند.
## در این صفحه‌ها آمده است
- [عوامل جهش]({filename}../chapters/206-the_causes_of_mutations.md)
+
+[^۱]: Methionine
diff --git a/content/glossary/bilateral-symmetry.md b/content/glossary/bilateral-symmetry.md
index 131c191..2a654b3 100644
--- a/content/glossary/bilateral-symmetry.md
+++ b/content/glossary/bilateral-symmetry.md
@@ -5,16 +5,10 @@ Term: bilateral symmetry
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/bilateral-symmetry/
Source_title: bilateral symmetry
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
-{: width="326" height="167" loading="lazy" }
-
حالتی که سمت راست و سمت چپِ یک چیز (مثلاً یک شکل یا یک جانور) تصویر آینه‌ایِ یکدیگر باشند. برای مثال، انسان‌ها تقارن دوطرفه دارند، چون سمت راستِ بدنشان به طور کلی قرینهٔ سمت چپ آن است.
-
-
-{: width="326" height="167" loading="lazy" }
-
-A condition in which the right and left sides of an item (e.g., a shape or an animal) are mirror images of one another. For example, since the right side of the human body generally mirrors the left side, humans are bilaterally symmetric.
+{: width="326" height="167" loading="lazy" }
diff --git a/content/glossary/biochemistry.md b/content/glossary/biochemistry.md
index 71a6134..c5421b0 100644
--- a/content/glossary/biochemistry.md
+++ b/content/glossary/biochemistry.md
@@ -5,12 +5,8 @@ Term: biochemistry
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/biochemistry/
Source_title: biochemistry
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
مجموعهٔ واکنش‌های شیمیایی که درون جانداران رخ می‌دهند یا با آنها مرتبط‌اند.
-
-
-Set of chemical reactions that occur within or are associated with living things.
-
diff --git a/content/glossary/biodiversity-hotspot.md b/content/glossary/biodiversity-hotspot.md
index dc637a0..f4800da 100644
--- a/content/glossary/biodiversity-hotspot.md
+++ b/content/glossary/biodiversity-hotspot.md
@@ -5,12 +5,8 @@ Term: biodiversity hotspot
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/biodiversity-hotspot/
Source_title: biodiversity hotspot
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
-منطقه‌ای که گونه‌های مختلف با تراکمی غیرعادی بالا در آن زندگی می‌کنند.
-
-
-
-A region that provides a home to an unusually high density of different species.
+منطقه‌ای که تراکم گونه‌های گوناگون در آن به‌طرز غیرمعمولی بالاست.
diff --git a/content/glossary/biodiversity.md b/content/glossary/biodiversity.md
index 036dc03..d6db712 100644
--- a/content/glossary/biodiversity.md
+++ b/content/glossary/biodiversity.md
@@ -5,12 +5,11 @@ Term: biodiversity
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/biodiversity/
Source_title: biodiversity
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
-گوناگونی و تنوع در میان جاندارانی که در یک منطقهٔ خاص زندگی می‌کنند. با این حال، این اصطلاح را می‌توان به شیوه‌های مختلفی دقیق‌تر تعریف و اندازه‌گیری کرد. برای مثال، منظور از تنوع زیستی گاهی تعداد گونه‌های یک منطقهٔ خاص است، گاهی تعداد کُنام‌های بوم‌شناختیِ متفاوتی که جانداران آن منطقه اشغال کرده‌اند، و گاهی میزان واگرایی ژنتیکی‌ای که جانداران آن منطقه از سر گذرانده‌اند.
+گوناگونی و تنوع در میان جاندارانی که در یک منطقهٔ خاص زندگی می‌کنند. با این حال، این اصطلاح را می‌توان به شیوه‌های مختلفی دقیق‌تر تعریف و اندازه‌گیری کرد. برای مثال، تنوع زیستی گاهی به تعداد گونه‌های یک منطقهٔ خاص اشاره دارد، گاهی به تعداد [کُنام‌های]({filename}niche.md) بوم‌شناختیِ[^۱] گوناگونی که جانداران آن منطقه در اختیار دارند، و گاهی به میزان [واگراییِ]({filename}divergence.md) ژنتیکی‌ای[^۲] که جانداران آن منطقه پشت سر گذاشته‌اند.
-
-The variety and variability among organisms inhabiting a particular region. However, the term may be more specifically defined and measured in different ways. For example, sometimes biodiversity is used to refer to the number of species in a particular area, sometimes to the number of different ecological niches occupied by organisms in a particular area, and sometimes to the amount of genetic divergence that the organisms in a particular area have experienced.
-
+[^۱]: Ecological niches
+[^۲]: Genetic divergence
diff --git a/content/glossary/biogenic-elements.md b/content/glossary/biogenic-elements.md
index ed590cd..62b3a3f 100644
--- a/content/glossary/biogenic-elements.md
+++ b/content/glossary/biogenic-elements.md
@@ -5,12 +5,15 @@ Term: biogenic elements
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/biogenic-elements/
Source_title: biogenic elements
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
-عناصری که برای فرایندهای پایهٔ حیات ضروری‌اند. عناصر زیست‌زاد شاملِ کربن، هیدروژن، اکسیژن، نیتروژن، گوگرد و فسفر هستند، اما به همین‌ها محدود نمی‌شوند.
+عناصری که برای فرایندهای پایهٔ حیات ضروری‌اند. عناصر زیست‌زاد شاملِ کربن[^۱]، هیدروژن[^۲]، اکسیژن[^۳]، نیتروژن[^۴]، گوگرد[^۵] و فسفر[^۶] هستند، اما به همین‌ها محدود نمی‌شوند.
-
-The elements that are necessary for basic life processes. Biogenic elements include, but are not limited to, carbon, hydrogen, oxygen, nitrogen, sulfur, and phosphorous.
-
+[^۱]: Carbon
+[^۲]: Hydrogen
+[^۳]: Oxygen
+[^۴]: Nitrogen
+[^۵]: Sulfur
+[^۶]: Phosphorus
diff --git a/content/glossary/biogeography.md b/content/glossary/biogeography.md
index 46fef6d..323572a 100644
--- a/content/glossary/biogeography.md
+++ b/content/glossary/biogeography.md
@@ -5,12 +5,8 @@ Term: biogeography
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/biogeography/
Source_title: biogeography
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
مطالعهٔ اینکه جانداران کجا زندگی می‌کنند و چطور ساکن آنجا شده‌اند.
-
-
-The study of where organisms live and how they came to live where they do.
-
diff --git a/content/glossary/biomass.md b/content/glossary/biomass.md
index 41c80c7..40988fb 100644
--- a/content/glossary/biomass.md
+++ b/content/glossary/biomass.md
@@ -5,12 +5,8 @@ Term: biomass
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/biomass/
Source_title: biomass
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
-جرم کلِ همهٔ جانداران زنده در یک منطقهٔ مشخص. در اندازه‌گیری یا برآوردِ زیست‌توده، جرمِ آبِ درون جانداران را اغلب جزو زیست‌تودهٔ کل آنها حساب نمی‌کنند.
-
-
-
-Total mass of all living organisms in a particular area. In measures or estimates of biomass, often the mass of the water in organisms is not counted towards their total biomass.
+مجموع جرم همهٔ جانداران زنده در یک منطقهٔ مشخص. در اندازه‌گیری یا برآوردِ زیست‌توده، جرمِ آبِ درون جانداران را اغلب جزو زیست‌تودهٔ کل آنها حساب نمی‌کنند.
diff --git a/content/glossary/book-lung.md b/content/glossary/book-lung.md
index 2c11d28..f8e9f2d 100644
--- a/content/glossary/book-lung.md
+++ b/content/glossary/book-lung.md
@@ -1,16 +1,17 @@
-Title: شش کتابی
+Title: ششِ کتابی
Date: 2026-09-27
Slug: glossary/book-lung
Term: book lung
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/book-lung/
Source_title: book lung
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
-اندامی که بسیاری از عنکبوتیانِ خشکی‌زی با آن تنفس می‌کنند. این اندام از حفره‌ای در شکم تشکیل شده که درونش مجموعه‌ای از زبانه‌های نازک و روی‌هم‌افتاده (مانند برگ‌های یک کتاب) قرار دارد. درونِ هر زبانه پر از خون است و بیرونِ آن در معرض هوا؛ به این ترتیب اکسیژن و دی‌اکسید کربن می‌توانند از راه [انتشار]({filename}diffusion.md) مبادله شوند.
+اندامی که بسیاری از عنکبوتیانِ خشکی‌زی[^۱] با آن تنفس می‌کنند. این اندام از حفره‌ای در شکم تشکیل شده که درونش مجموعه‌ای از زبانه‌های نازک و روی‌هم‌افتاده (مانند برگ‌های یک کتاب) قرار دارد. درونِ هر زبانه پر از خون است و بیرونِ آن در معرض هوا؛ به این ترتیب اکسیژن[^۲] و دی‌اکسید کربن[^۳] می‌توانند از راه نفوذ مولکولی[^۴] مبادله شوند.
-
-An organ used by many land-dwelling arachnids for breathing. It consists of a cavity in the abdomen containing a set of thin overlapping flaps (like the pages of a book). The inside of each flap is filled with blood, and the outside is exposed to air, allowing oxygen and carbon dioxide to be exchanged through [diffusion]({filename}diffusion.md).
-
+[^۱]: Land-dwelling arachnids
+[^۲]: Oxygen
+[^۳]: Carbon dioxide
+[^۴]: Diffusion
diff --git a/content/glossary/bottleneck.md b/content/glossary/bottleneck.md
index 5e697b1..5ce0ab5 100644
--- a/content/glossary/bottleneck.md
+++ b/content/glossary/bottleneck.md
@@ -5,12 +5,8 @@ Term: bottleneck
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/bottleneck/
Source_title: bottleneck
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
-رویدادی که در آن اندازهٔ یک جمعیت به‌شدت کاهش می‌یابد. وقتی چنین اتفاقی بیفتد، رانش ژن ممکن است تاثیر چشمگیری بر جمعیت بگذارد. به عبارت دیگر، وقتی اندازهٔ جمعیت به‌شدت کوچک شود، احتمالا فراوانی ژن‌ها در آن صرفا بر اثر تصادف تغییر می‌کند. ممکن است بسیاری از ژن‌ها هم از جمعیت حذف شوند و در نتیجه تنوع ژنتیکیِ آن کاهش یابد. برای توضیح مفصل‌تر، [منبع ما دربارهٔ گلوگاه‌ها در فرگشت ۱۰۱](https://evolution.berkeley.edu/bottlenecks-and-founder-effects/) (به انگلیسی) را ببینید.
-
-
-
-An event in which a population’s size is greatly reduced. When this happens, genetic drift may have a substantial effect on the population. In other words, when the population size is radically reduced, gene frequencies in the population are likely to change just by random chance and many genes may be lost from the population, reducing the population’s genetic variation. For a more detailed explanation, see our [resource on bottlenecks in Evolution 101](https://evolution.berkeley.edu/bottlenecks-and-founder-effects/).
+رویدادی که در آن اندازهٔ یک جمعیت به‌شدت کاهش می‌یابد. وقتی چنین اتفاقی بیفتد، [رانش ژن]({filename}genetic-drift.md) ممکن است تاثیر چشمگیری بر جمعیت بگذارد. به عبارت دیگر، وقتی اندازهٔ جمعیت به‌شدت کوچک شود، احتمالا فراوانی ژن‌ها در آن صرفا بر اثر تصادف تغییر می‌کند. ممکن است بسیاری از ژن‌ها از جمعیت حذف شوند و در نتیجه [تنوع ژنتیکیِ]({filename}genetic-variation.md) آن کاهش یابد. برای توضیح مفصل‌تر، [منبع ما دربارهٔ گلوگاه‌ها در فرگشت ۱۰۱](https://evolution.berkeley.edu/bottlenecks-and-founder-effects/) (به انگلیسی) را ببینید.
diff --git a/content/glossary/branch-rotation.md b/content/glossary/branch-rotation.md
index 8d6bcb5..cf740fb 100644
--- a/content/glossary/branch-rotation.md
+++ b/content/glossary/branch-rotation.md
@@ -5,12 +5,10 @@ Term: branch rotation
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/branch-rotation/
Source_title: branch rotation
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
-روشی برای مقابله با بسیاری از برداشت‌های نادرست دربارهٔ فیلوژنتیک، با توجه به این نکته که شاخه‌ها را می‌توان حول هر گره‌ای در درخت چرخاند و باز هم به فیلوژنیِ هم‌ارزی رسید.
+روشی برای مقابله با بسیاری از برداشت‌های نادرست دربارهٔ فیلوژنتیک[^۱]، با توجه به این نکته که شاخه‌ها را می‌توان حول هر گره‌ای در درخت چرخاند و باز هم به [فیلوژنیِ]({filename}phylogeny.md) هم‌ارزی رسید.
-
-A technique for combating many misconceptions about phylogenetics by noting that branches can be rotated around any node on a tree and yield an equivalent phylogeny.
-
+[^۱]: Phylogenetics
diff --git a/content/glossary/brongniart-alexandre.md b/content/glossary/brongniart-alexandre.md
index 27fe1fd..9e21b0d 100644
--- a/content/glossary/brongniart-alexandre.md
+++ b/content/glossary/brongniart-alexandre.md
@@ -5,16 +5,14 @@ Term: Brongniart, Alexandre
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/brongniart-alexandre/
Source_title: Brongniart, Alexandre
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
*(۱۷۷۰-۱۸۴۷)*
-زمین‌شناس فرانسوی و شاگرد کوویه. او همراه با استادش از نخستین کسانی بود که لایه‌های زمین‌شناختی را با کمک فسیل‌ها شناسایی کردند و با هم تطبیق دادند؛ این نوآوریِ روش‌شناختی را به ویلیام اسمیت نسبت می‌دهند. برونیار و کوویه همان لایه‌های فسیلی را در سراسر منطقهٔ پاریس شناسایی کردند و نشان دادند که جانوران فسیلیِ این منطقه در طول زمانِ زمین‌شناختی، به تناوب میان شکل‌های دریایی و آب‌شیرین تغییر کرده‌اند.
+زمین‌شناس فرانسوی و شاگرد کوویه[^۱]. او و استادش از نخستین کسانی بودند که با کمک فسیل‌ها لایه‌های زمین‌شناختی را شناسایی کردند و با هم تطبیق دادند؛ نوآوری‌ای در روش که آن را به ویلیام اسمیت[^۲] نسبت می‌دهند. برونیار و کوویه لایه‌های فسیلیِ یکسانی را در سراسر منطقهٔ پاریس یافتند و نشان دادند که جانوران فسیلیِ این منطقه در طول زمانِ زمین‌شناختی[^۳] به‌تناوب گاه دریازی و گاه آب‌شیرین‌زی بوده‌اند.
-
-*(1770-1847)*
-
-French geologist and student of Cuvier who, along with his mentor, was one of the first to identify and cross-reference geologic strata using fossils, a methodological innovation credited to William Smith. Brongniart and Cuvier identified the same fossil layers all across the Paris region and showed that the regional fossil fauna had alternated between marine and freshwater forms over geologic time.
-
+[^۱]: Georges Cuvier
+[^۲]: William Smith
+[^۳]: Geologic time
diff --git a/content/glossary/buckland-william.md b/content/glossary/buckland-william.md
index e2aaaf0..5fecfa3 100644
--- a/content/glossary/buckland-william.md
+++ b/content/glossary/buckland-william.md
@@ -5,16 +5,13 @@ Term: Buckland, William
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/buckland-william/
Source_title: Buckland, William
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
*(۱۷۸۴-۱۸۵۶)*
-زمین‌شناس انگلیسی و استادِ لایل. شهرت باکلند به خاطر تلاش‌هایش برای آشتی دادنِ دین و زمین‌شناسی است، و نیز به این خاطر که جزو نخستین کسانی بود که فسیل دایناسورها را شناسایی کردند. او که پیرو الهیات طبیعی بود، باور داشت که شکل‌های تازهٔ حیات پیوسته آفریده می‌شوند. همچنین باور داشت که زمین بر اثر یک رشته فاجعه شکل گرفته است، و تلاش کرد شواهدی پیدا کند که نشان دهد یک سیل جهانی -طوفان نوح در کتاب مقدس- آخرینِ این فاجعه‌ها بوده است.
+زمین‌شناس انگلیسی و استادِ لایل[^۱]. باکلند را به خاطر تلاش‌هایش برای آشتی دادنِ دین و زمین‌شناسی می‌شناسند، و نیز به این خاطر که از نخستین کسانی بود که فسیل دایناسورها را شناسایی کردند. او پیرو الهیات طبیعی بود و باور داشت که شکل‌های تازهٔ حیات پیوسته آفریده می‌شوند. همچنین معتقد بود که زمین را رشته‌ای از فاجعه‌ها شکل داده است، و کوشید شواهدی بیابد که نشان دهد یک سیل جهانی (طوفان نوح[^۲] در کتاب مقدس) تازه‌ترینِ این فاجعه‌ها بوده است.
-
-*(1784-1856)*
-
-English geologist and teacher of Lyell. Buckland is known for his attempts to reconcile religion and geology and for being among the first to identify dinosaur fossils. As a natural theologist, he believed that new life forms were continually created. He also believed that the Earth had been shaped by a series of catastrophes and tried to find evidence that a worldwide flood — Noah’s biblical flood — was the most recent of these.
-
+[^۱]: Charles Lyell
+[^۲]: Noah
diff --git a/content/glossary/burgess-shale.md b/content/glossary/burgess-shale.md
index 58d261c..4efd670 100644
--- a/content/glossary/burgess-shale.md
+++ b/content/glossary/burgess-shale.md
@@ -5,12 +5,8 @@ Term: Burgess Shale
Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/burgess-shale/
Source_title: Burgess Shale
Author: mortezagk
-Translated: no
+Translated: yes
ذخیرهٔ پرباری از [فسیل‌های]({filename}fossil.md) [دورهٔ کامبرین]({filename}cambrian-period.md) در غرب کانادا. این بسترِ فسیلی از آن رو بسیار ارزشمند است که در این سنگ‌ها بخش‌های نرمِ بسیاری از جاندارانِ دریازی همراه با بخش‌های سختشان (مثلاً [اسکلت بیرونی]({filename}exoskeleton.md)) حفظ شده‌اند؛ بخش‌هایی که به‌ندرت فسیل می‌شوند.
-
-
-Rich deposit of [fossils]({filename}fossil.md) from the [Cambrian Period]({filename}cambrian-period.md) located in western Canada. This fossil bed is particularly valuable because the rarely fossilized soft parts of many ocean-dwelling organisms were preserved in these rocks along with their hard parts (e.g., the [exoskeleton]({filename}exoskeleton.md)).
-
diff --git a/content/glossary/chelicerate.md b/content/glossary/chelicerate.md
index bd6387c..006f42e 100644
--- a/content/glossary/chelicerate.md
+++ b/content/glossary/chelicerate.md
@@ -22,7 +22,7 @@ Translated: no
{: width="382" height="75" loading="lazy" }
-###### عکس عنکبوت بیوهٔ سیاه از George W. Robinson © California Academy of Sciences؛ عکس عقرب از Dr. Antonio J. Ferreira © California Academy of Sciences؛ عکس خرچنگ نعل‌اسبی © 2000 John White
+عکس عنکبوت بیوهٔ سیاه از George W. Robinson © California Academy of Sciences؛ عکس عقرب از Dr. Antonio J. Ferreira © California Academy of Sciences؛ عکس خرچنگ نعل‌اسبی © 2000 John White
@@ -40,5 +40,5 @@ Examples of chelicerates include spiders, scorpions, and horseshoe crabs.
{: width="382" height="75" loading="lazy" }
-###### Black Widow Spider photo by George W. Robinson © California Academy of Sciences; Scorpion photo by Dr. Antonio J. Ferreira © California Academy of Sciences; Horseshoe Crab photo © 2000 John White
+
diff --git a/content/glossary/crustacean.md b/content/glossary/crustacean.md
index 9e20b7d..b11476a 100644
--- a/content/glossary/crustacean.md
+++ b/content/glossary/crustacean.md
@@ -22,7 +22,7 @@ Translated: no
{: width="351" height="69" loading="lazy" }
-###### Sally Lightfoot Crab photo by Gerald and Buff Corsi © California Academy of Sciences; Acorn Barnacles photo by Sherry Ballard © California Academy of Sciences; Pillbugs photo © 2002 William Leonard
+Black Widow Spider photo by George W. Robinson © California Academy of Sciences; Scorpion photo by Dr. Antonio J. Ferreira © California Academy of Sciences; Horseshoe Crab photo © 2000 John White
Sally Lightfoot Crab photo by Gerald and Buff Corsi © California Academy of Sciences; Acorn Barnacles photo by Sherry Ballard © California Academy of Sciences; Pillbugs photo © 2002 William Leonard
@@ -40,5 +40,5 @@ Examples of crustaceans include crabs, pillbugs, and barnacles (It’s true! Und
{: width="351" height="69" loading="lazy" }
-###### Sally Lightfoot Crab photo by Gerald and Buff Corsi © California Academy of Sciences; Acorn Barnacles photo by Sherry Ballard © California Academy of Sciences; Pillbugs photo © 2002 William Leonard
+
diff --git a/content/glossary/insect.md b/content/glossary/insect.md
index 10afee7..2a69125 100644
--- a/content/glossary/insect.md
+++ b/content/glossary/insect.md
@@ -21,7 +21,7 @@ Translated: no
{: width="427" height="84" loading="lazy" }
-###### عکس‌ها از T. W. Davies © California Academy of Sciences
+Sally Lightfoot Crab photo by Gerald and Buff Corsi © California Academy of Sciences; Acorn Barnacles photo by Sherry Ballard © California Academy of Sciences; Pillbugs photo © 2002 William Leonard
عکس‌ها از T. W. Davies © California Academy of Sciences
@@ -38,5 +38,5 @@ Examples of insects include flies, moths and beetles.
{: width="427" height="84" loading="lazy" }
-###### Photos by T. W. Davies © California Academy of Sciences
+
diff --git a/content/glossary/myriapod.md b/content/glossary/myriapod.md
index 06637a7..56318c1 100644
--- a/content/glossary/myriapod.md
+++ b/content/glossary/myriapod.md
@@ -18,10 +18,9 @@ Translated: no
صدپاها و هزارپاها نمونه‌هایی از هزارپایان (Myriapoda) هستند.
{: width="369" height="124" loading="lazy" }
+Photos by T. W. Davies © California Academy of Sciences
چپ: صدپا. راست: هزارپا.
-###### صدپا هزارپا
-
-###### *عکس صدپا از جیمز تی. جانسون © آکادمی علوم کالیفرنیا؛ عکس هزارپا © ۲۰۰۳ جان وایت*
+عکس صدپا از جیمز تی. جانسون © آکادمی علوم کالیفرنیا؛ عکس هزارپا © ۲۰۰۳ جان وایت
@@ -35,8 +34,7 @@ Myriapods (*myria* = ten thousand, *pod* = foot) are a group of arthropods di
Examples of myriapods include centipedes and millipedes.
{: width="369" height="124" loading="lazy" }
+
diff --git a/content/glossary/onychophoran.md b/content/glossary/onychophoran.md
index bacbf77..5d407ae 100644
--- a/content/glossary/onychophoran.md
+++ b/content/glossary/onychophoran.md
@@ -11,9 +11,8 @@ Translated: no
اونیکوفورها (که کرم‌های مخملی هم نامیده می‌شوند) برخی ویژگی‌ها را با [بندپایان]({filename}arthropod.md) مشترک دارند، اما [اسکلت بیرونی]({filename}exoskeleton.md) سخت یا پاهای بندبند ندارند. اونیکوفورها احتمالا خویشاوندان نزدیک بندپایان هستند و درست پیش از آنکه اسکلت بیرونیِ کاملا سخت و پاهای بندبند فرگشت یابند، از درخت منشعب شده‌اند.
{: width="338" height="151" loading="lazy" }
-Left: centipede. Right: millipede.
-##### Centipede Millipede
-
-###### Centipede photo by James T. Johnson © California Academy of Sciences; Millipede photo © 2003 John White
+Centipede photo by James T. Johnson © California Academy of Sciences; Millipede photo © 2003 John White
-*عکس کرم مخملی از Dr. Lynn Kimsey و Bohart Museum of Entomology، University of California Davis.*
-
+
+عکس کرم مخملی از Dr. Lynn Kimsey و Bohart Museum of Entomology، University of California Davis.
@@ -21,5 +20,5 @@ Onychoporans (also known as velvet worms) share certain characters with [arthro
{: width="338" height="151" loading="lazy" }
-###### Onychophoran photo provided by Dr. Lynn Kimsey and the Bohart Museum of Entomology , University of California Davis
+
diff --git a/content/pages/evo101.md b/content/pages/evo101.md
index 9131c58..78e78fa 100644
--- a/content/pages/evo101.md
+++ b/content/pages/evo101.md
@@ -18,15 +18,15 @@ Author: mortezagk
- **[مقدمه‌ای بر فرگشت]({filename}../chapters/000-introduction_to_evolution.md)**
تعریف و توضیح مختصر فرگشت
-- **[فصل اول: تاریخ حیات: نگاهی به الگوها]({filename}../chapters/100-looking-at-the-patterns.md)**
+- **[تاریخ حیات: نگاهی به الگوها]({filename}../chapters/100-looking-at-the-patterns.md)**
فرگشت چگونه به شکل‌گیری درخت حیات منجر می‌شود؟
-- **[فصل دوم: سازوکارها: فرایندهای فرگشت]({filename}../chapters/200-mechanisms.md)**
+- **[سازوکارها: فرایندهای فرگشت]({filename}../chapters/200-mechanisms.md)**
فرگشت چگونه عمل می‌کند؟
-- **[فصل سوم: فرگشت خُرد]({filename}../chapters/300-microevolusion.md)**
+- **[فرگشت خُرد]({filename}../chapters/300-microevolusion.md)**
فرگشت در مقیاس کوچک چگونه عمل می‌کند؟
-- **[فصل چهارم: گونه‌زایی]({filename}../chapters/400-speciation.md)**
+- **[گونه‌زایی]({filename}../chapters/400-speciation.md)**
گونه چیست و گونه‌های جدید چگونه فرگشت می‌یابند؟
-- **[فصل پنجم: فرگشت کلان]({filename}../chapters/500-macroevolution.md)**
+- **[فرگشت کلان]({filename}../chapters/500-macroevolution.md)**
فرگشت در مقیاس بزرگ چگونه عمل می‌کند؟
-- **[فصل ششم: مسائل مهم]({filename}../chapters/600-big_issues.md)**
+- **[مسائل مهم]({filename}../chapters/600-big_issues.md)**
پرسش‌های بزرگی که زیست‌شناسان فرگشتی در تلاش برای پاسخ به آنها هستند چیست؟
diff --git a/content/pages/glossary.md b/content/pages/glossary.md
index b008871..87535b2 100644
--- a/content/pages/glossary.md
+++ b/content/pages/glossary.md
@@ -6,4 +6,4 @@ Source: https://evolution.berkeley.edu/glossary/
Source_title: Glossary
Author: mortezagk
-معنای واژه‌های تخصصی‌ای که در فرگشت ۱۰۱ به کار رفته‌اند.
+معنای واژه‌های تخصصی به‌کار رفته در مطالب.
\ No newline at end of file
diff --git a/pelicanconf.py b/pelicanconf.py
index a7870a1..8e5641e 100644
--- a/pelicanconf.py
+++ b/pelicanconf.py
@@ -93,13 +93,13 @@ def last_updated():
PAGE_SAVE_AS = '{slug}/index.html'
# Category slugs (ch0–ch6) only mark the sidebar's open chapter; listing pages aren't built.
-CATEGORY_REGEX_SUBSTITUTIONS = [(r'(mqdmh)', 'ch0'),
- (r'(fsl wl: lgwh)', 'ch1'),
- (r'(fsl dwm: szwkhrh)', 'ch2'),
- (r'(fsl swm: frgsht khurd)', 'ch3'),
- (r'(fsl chhrm: gwnhzyy)', 'ch4'),
- (r'(fsl pnjm: frgsht khln)', 'ch5'),
- (r"(fsl shshm: msy'l mhm)", 'ch6')]
+CATEGORY_REGEX_SUBSTITUTIONS = [(r'^mqdmhy br frgsht$', 'ch0'),
+ (r'^trykh hyt: nghy bh lgwh$', 'ch1'),
+ (r'^szwkhrh: fryndhy frgsht$', 'ch2'),
+ (r'^frgsht khurd$', 'ch3'),
+ (r'^gwnhzyy$', 'ch4'),
+ (r'^frgsht khln$', 'ch5'),
+ (r"^msy'l mhm$", 'ch6')]
MARKDOWN = {
diff --git a/theme/bookstrap/static/css/style.css b/theme/bookstrap/static/css/style.css
index 9044526..541cb84 100644
--- a/theme/bookstrap/static/css/style.css
+++ b/theme/bookstrap/static/css/style.css
@@ -108,7 +108,6 @@ main a:hover,
.navbar-brand__name {
margin-right: 0.5rem;
font-size: 1.05rem;
- font-weight: 700;
}
@media (min-width: 48em) {
@@ -122,6 +121,12 @@ main a:hover,
vertical-align: -3px;
}
+/* Filled icons (search, info) look bigger than the outline ones beside
+ Sahel's small letters; shrink them to match. */
+.navbar .nav-link :is(.fa-magnifying-glass, .fa-circle-info) {
+ font-size: 0.85em;
+}
+
/* Navbar text in solid greys: Bootstrap's translucent white shows brighter
where Persian letters overlap. Same look over the bar's #212529. */
.navbar.navbar-dark {
@@ -295,6 +300,26 @@ main [dir="ltr"] ol {
list-style-type: decimal;
}
+/* Lettered sub-lists (الف، ب، …), as in the original's a., b. */
+@counter-style persian-letters {
+ system: alphabetic;
+ symbols: 'الف' 'ب' 'پ' 'ت' 'ث' 'ج' 'چ' 'ح' 'خ' 'د';
+ suffix: '. ';
+}
+
+main ol.alpha-list {
+ list-style-type: persian-letters;
+}
+
+/* List numbers (with their dot) in bold; footnote numbers stay plain. */
+main ol > li::marker {
+ font-weight: 700;
+}
+
+main .footnote > ol > li::marker {
+ font-weight: 400;
+}
+
/* The one-line question under each chapter in the Evolution 101 list */
.chapter-summary {
display: block;
@@ -410,12 +435,6 @@ main hr {
border-bottom: 1px solid var(--site-panel-border);
}
-/* Navbar and top sidebar links bold, like chapter covers; chapter pages not. */
-.navbar .nav-link,
-.sidebar-links a {
- font-weight: 700;
-}
-
.sidebar-links a,
.category-articles a {
display: flex;
@@ -706,6 +725,13 @@ main table {
font-size: 1em;
}
+/* Phones: table text one step below the body size. */
+@media (max-width: 35.999em) {
+ main table {
+ font-size: 1rem;
+ }
+}
+
main table thead th {
background-color: var(--site-table-head-bg);
font-weight: 700;
@@ -1133,6 +1159,7 @@ main p:has(+ .caption) + .caption {
border-bottom: 2px solid var(--site-teal);
color: var(--site-teal-dark);
font-size: 1.35rem;
+ font-weight: 900;
}
.glossary-list {
@@ -1215,3 +1242,16 @@ main p:has(+ .caption) + .caption {
.term-original p:last-child {
margin-bottom: 0;
}
+
+/* One-line photo credit at the end of a definition, set off like the footnotes. */
+.photo-credit {
+ margin-top: 1rem;
+ padding-top: 0.5rem;
+ border-top: 1px solid var(--site-rule);
+ color: var(--site-text-muted);
+ font-size: 0.85rem;
+}
+
+.photo-credit p {
+ margin: 0;
+}
diff --git a/theme/bookstrap/templates/article.html b/theme/bookstrap/templates/article.html
index bc71e54..1f2de82 100644
--- a/theme/bookstrap/templates/article.html
+++ b/theme/bookstrap/templates/article.html
@@ -49,7 +49,7 @@ Onychophoran photo provided by Dr. Lynn Kimsey and the Bohart Museum of Entomology , University of California Davis